Tihbat
Speltype: Twee spelers-twee-rijen mancala zonder stores; 2×2-bord met enkelomloopzaaiing in richting tegen de klok in; het eerste zaad wordt in het oorspringsgat gezaaid; vangsten uitsluitend aan de eigen kant van de speler, tot even tellingen van acht.
Overzicht
Tihbat is een intrigerend miniatuurmancalaspel dat door kinderen — zowel meisjes als jongens — uit de provincie Taourirt, in de regio Oriental in Noord-Oost-Marokko wordt gespeeld. Het spel trok in februari 2006 de internationale aandacht toen educator Lalo Kinast kinderen uit de Marokkaanse diaspora in Flix, een stad aan een rivier in Catalonië, in Spanje, enthousiast het spel zag spelen. Kinast legde de orale regels vast en deelde ze met de Catalaanse spellenkundige Víktor Bautista i Roca.
Met zijn microraster van slechts vier verdiepingen (twee rijen van twee gaten) is Tihbat een van de kleinste authentieke twee-rijen mancala's die ooit zijn gedocumenteerd. Ondanks de geringe afmetingen levert het spel een rijke tactische complexiteit op, dankzij het herzaden in het oorspringsgat en een enkele defensieve vangstregel die belont wie even groepen strikt binnen het eigen oorspronsterritorium kweekt.
Bord
- Rangen/rijen: Twee
- Gaten per rij: 2
- Stores: Geen
- Stukken per gat aan het begin: 7 stukken (kleine kiezels of zaden)
- Zaden in totaal: 28 stukken
- Elke deelnemer bestuurt de twee verdiepingen aan zijn kant van de 2×2-opstelling.
Speluitleg
- De spelers wisselen elkaar af. Bij zijn beurt neemt een speler alle stukken uit een van zijn twee oorspringsgaten op.
- Zaaien vanaf de oorsprong: de speler legt het eerste zaad direct in het zojuist leeggemaakte gat, voordat hij de overige zaden één voor één in een route tegen de klok in rond het bord legt.
- De zaaiing eindigt na één omloop, zodra alle opgenomen stukken zijn gelegd.
- Kan een speler niet zetten omdat beide oorspringsgaten leeg zijn, dan slaat hij beurt totdat er stukken in zijn gebied terugkeren.
Vangen
- Een vangst wordt alleen uitgelokt als het laatste zaad van een beurt in een gat aan de eigen kant van de actieve speler terechtkomt.
- Komt dat oorspringsgat op een even telling die niet meer dan acht stukken bedraagt (dus precies 2, 4, 6 of 8), dan worden alle stukken uit dat gat gevangen en van het bord genomen.
- Landingen in het gebied van de tegenstander lokken nooit een vangst uit.
Einde van het spel en winnaar
- Het spel eindigt wanneer alle stukken gevangen zijn of wanneer het bord vastloopt.
- Omdat schaarse configuraties (zoals vier losse stukken die onophoudelijk over het piepd kleine circuit rondcirculen) eindeloos kunnen blijven herhalen, leidt elke herhaalde bordpositie met dezelfde speler aan zet automatisch tot een gelijkspel of een beslissing, waarbij de overgebleven stukken gelijk over de spelers worden verdeeld.
- De speler met de grootste telling gevangen zaden wordt uitgeroepen tot winnaar.
Notities
- Naast spellen als Modiar vertegenwoordigt Tihbat een Marokkaanse ontwerptraditie die voorschrijft dat het eerste zaad van een zaai-omloop in het oorspringsgat terechtkomt (sowOriginFirst). Daardoor blijven de gaten zelden lang leeg.
- Het beperken van vangsten tot de gaten aan de eigen kant (owareChainOwnSideOnly) verschuift het tactische paradioma van agressieve grensinvalen naar zorgvuldige thuisbereiding: de spelers bemesten bewust hun eigen gaten om een vriendelijk laatste zaad te verwelkomen en de oogst van het even getal te binnenhalen.
Source: Mancala World – Tihbat