Mangala IV
Uhlobo lomdlalo: Two-player two-row mancala without stores; 2×7 board with multi-lap relay sowing; opening ritual with side selection; captures on pits reaching two or four stones along with their opposite pits, chaining backwards.
Uhlolojikelele
U-Mangala IV uqoka isiko le-mancala eliphilayo elenziwa e-Gaziantep eSoutheastern Anatolia, Turkey.Kude nelukuluku eliphelelwe isikhathi, igeyimu isalokhu iwukuzilibazisa komphakathi okunomdlandla ezindlini zetiye zasendaweni nasezindlini.Izazi zibheka le nguqulo ye-Gaziantep njengexhumene eduze—futhi mhlawumbe nokubonakaliswa okuyiqiniso, okudlalekayo ngokugcwele—komdlalo womlando wase-Syria La'b Madjnuni ("The Crazy Game"), isazi se-thnographer uStewart Culin awuqaphela ngasekupheleni kwe-19th century kodwa ebhalwe ngokuphikisana okuningi kanye ne-lacunae.
NgoNovemba 2007, umcwaningi waseTurkey u-Adnan Güllü washicilela i-akhawunti yokuqala ephelele, edlalekayo yomdlalo we-Gaziantep kujenali yesifunda Elbistan Kaynarca Gazetesi.Umdlalo uhlukaniswa ngomcimbi wawo wokuqagela wokuvula oyingqayizivele, ukuqaliswa kwawo okuhlelekile kokusuka kwesokunxele kuye kwesokudla, ukuhlwanyelwa kwe-dynamic relay, kanye nomthetho olimazayo wokuthwebula webhodi elinqamula ukubala ezinhlangothini zombili zesakhiwo.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Two
- Imigodi emugqeni: 7
- Izinqolobane: None
- Imbewu ngomgodi ekuqaleni: Variable (a total pool of 98 counters is randomly distributed across the 14 holes, or evenly divided with 7 counters per pit)
- Umdlali ngamunye wengamela izinga elilodwa lezimbobo eziyisikhombisa.
Indlela Yokudlala
- Ukuphela kwesinyathelo: Ngaphambi kokuthi kuqale umdlalo, umdlali oyedwa ufihla isibali esisodwa noma ezimbili esibhakeleni sakhe esivaliwe futhi aphonsele isitha inselelo: "Tek mi, Çift mi?" ("Odd noma ngisho?").Uma ophikisana naye eqagela kahle, uthola ilungelo lokukhetha uhlangothi aluthandayo lwebhodi;uma kungenjalo, ophikisayo unikeza imigqa.
- Ukuphela kwesinyathelo: Umdlali uqala ukujika ngokuphakamisa zonke izinto zokubala emgodini wazo kwesokunxele bese azihlwanyela ngakunye ngokuphikisana nokuhamba kwewashi emigodini elandelayo ezungeze ibhodi.Uma umgodi kwesokunxele ungenalutho, umdlali kufanele adlale esuka kumgodi oseduze olandelayo emgqeni wabo.
- Ukuphela kwesinyathelo: Uma isibali sokugcina sihlala embotsheni ebikade ibambe izibali ezimbili, ezine, noma ngaphezulu (ngaleyo ndlela ifinyelela kwezintathu, ezinhlanu, noma ngaphezulu), ngokushesha umdlali ucosha zonke izinto zokubala kulowo mgodi futhi aqhubeke nokuhlwanyela kwelinye ithanga.
- Ukuphela kwesinyathelo: Ijika liyanqamuka lapho isibali sokugcina siwela emgodini ongenalutho (ukwenza eyodwa) noma emgodini oqukethe wokubala okukodwa noma okuthathu (okuletha isibalo sibe ncamashi kokubili noma kwesine, okubangela ukuthwebula).
- Uma umdlali engakwazi ukunyakaza ngenxa yokuthi uhlangothi lwakhe alunalutho, bayadlula kuze kube yilapho izinto zokubala zihlwanyelwe emigodini yazo.
Ukubamba
- Uma ikhawunta yokugcina yejika iletha okuqukethwe komgodi kuzibali ezimbili noma ezine ncamashi, lezo zibali ziyathathwa, kanye nazo zonke izinto zokubala ezihlala emgodini obhekene ngqo nawo ngaphesheya kwebhodi.
- Ngaphezu kwalokho, uma kukhona iketango elinganqamuki lemigodi elandulela imbobo yokufikela nayo equkethe izinto zokubala ezimbili noma ezine, zonke izinto zokubala kuleyo migodi—kanye nokuqukethwe okugcwele kwemigodi yazo emelene nayo—kuyashanelwa ekuthwebuleni.
- Ukuthwebula kungaqala endaweni yanoma yimuphi umdlali.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umncintiswano uphela lapho zonke izimbobo ebhodini sezisuswe ngokuphelele ezibalini.
- Umdlali oqoqe izibalo ezinkulu zezingcezu ezithathiwe uwina igeyimu.
Amanothi
- Okuhlukile kwe-Gaziantep kunikeza ukuqonda okubalulekile ngemidlalo engaqondakali ye-mancala yase-Syria eyabhalwa u-Culin ngo-1894, ebonisa ukuthi ukudluliswa kwe-multi-lap kanye nokuthwebula ngokulinganayo kuhlangana kanjani ngokwemvelo kusiko lokudlala le-Levantine.
- Ukufakwa kokuthwebula okuphambene kwebhodi okuphambene eduze kwamaketango okulingana anganqamuki kunikeza i-Mangala IV ukuguquguquka kweqhinga okukhethekile: ukujika okukodwa okuhloswe kahle kungasula ingxenye yebhodi ngokushanela okukodwa.
- Nakuba ukufana okungakahleleki kuvame ukuqala ngezimbewu ezifakwe ngokungahleliwe emigodini ukuze kwakhiwe iphazili yokuvula e-asymmetric, ukusatshalaliswa kokuqala kwezimbewu eziyi-7 emgodini ngamunye (inani lezinhlamvu ezingu-98) kunikeza isisekelo esilinganayo, esinokulinganisela sokudlala ngokuncintisana.
Source: Mancala World – Mangala IV