Al-manqala
Uhlobo lomdlalo: Two-player two-row mancala without stores; 2×7 board with single-lap sowing; backward-chaining captures on pits reaching two or four seeds across either row; mandatory feeding rule.
Uhlolojikelele
Igxile ku-Levant, Al-manqala (esuselwa kumsuka wesi-Arabhu osho "ukudlulisa" noma "ukushintsha") imele isiko le-mancala elihlonishwa isikhathi lemiphakathi yase-Palestine esifundeni saseGalile.Ngokomlando idlalwe ngamadoda ikakhulukazi ezindaweni ezidayisa ikhofi emphakathini nasezindlini zabahambi, igeyimu yaqoshwa ngokusemthethweni ngo-2007 isazi sezokuhlalisana kwabantu kanye nesazi se-anthropologist uDkt. Moslih Kanaaneh wase-Birzeit University, ongowokuzalwa e-Arrabeh e-Lower Galilee.
Izazi zilandelela lesi sitayela sokudlala emuva emakhulwini eminyaka esifundeni esibanzi.Ngo-1694, u-Oxford orientalist uThomas Hyde wachaza okuhlukile kwe-Arabic mancala okubonakala kufana ncamashi.Emakhulwini amabili eminyaka kamuva, isazi se-ethnograph uStewart Culin sabhala abaxhasi baseSyria abadlala umdlalo ofanayo wababili ngesikhombisa ezitolo zokudlela zaseDamaseku ngaphansi kwesihloko esithi La'b Hakimi ("umdlalo onengqondo") kanye no-La'b Akila ("umdlalo ohlakaniphile").Amapulangwe endabuko aseGalile ayeklanywe ngokucophelela ngokhuni lwe-oki oluqinile, acwiliswe emafutheni omnqumo, avale ngetiyela elimnyama eliyisivikelo, abe nobuhlalu obumhlophe obucwebezelayo obusebenza njengezinto zokubala.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Two
- Imigodi emugqeni: 7
- Izinqolobane: None
- Imbewu ngomgodi ekuqaleni: 7
- Isamba sembewu: 98
- Ibhodi liqukethe imigqa emibili yezindawo zokucindezelwa ezibizwa ngo-byot ("izindlu"; ubunye beit), neziyisikhombisa byot ezingeni ngalinye.Wonke umdlali ulawula izinga ngqo phambi kwabo.
- Izinto zokubala zivame ubuhlalu obumhlophe, obudlala ebhodini le-oki elimnyama.
Indlela Yokudlala
- Abadlali bashintshana ngokushintshana.Ethubeni labo, umdlali ucosha bonke ubuhlalu kunoma iyiphi indlu engenalutho ohlangothini lwabo futhi ayihlwanyele ngokuphikisana nokuya kwewashi, ephonsa ubuhlalu obubodwa endlini ngayinye emigodini elandelayo.
- Ukuhlwanyela kunqamuka ngemva kokuzungeza okukodwa uma isandla sesiphelile (akukho ukuhlwanyela kwe-relay).
- Uma umugqa wombangi uphucwa ubuhlalu ngokuphelele, umdlali osebenzayo uyadingeka, noma nini lapho kunokwenzeka, ukuthi akhethe umnyakazo owisa okungenani ubuhlalu obubodwa endaweni yombangi ("ukuphakela").
Ukubamba
- Uma ubuhlalu bokugcina bengulube yengulube buhlala kunoma iyiphi indlu—kunoma iluphi uhlangothi lomdlali—iletha inani lobuhlalu obuphelele bufinyelele kokubili noma okune, umdlali osebenzayo uthwebula ("uyadla") bonke ubuhlalu kuleyo ndlu futhi abubeke eceleni.
- Uma indlu eyandulele ngokushesha indawo yokufikela emzileni wokuhlwanyela iqukethe ubuhlalu obubili noma obune ngaleso sikhathi, lobo buhlalu nabo bayabanjwa.Lokhu kuthwebula kunwebeka ngokuqhubekayo emuva ngokulandelana okunganqamuki kwezindlu eziqukethe ubuhlalu obubili noma obune.
- Ukuthwebula kungenzeka ngokukhululekile nhlangothi zombili zebhodi.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Uma omelene naye engenabo ubuhlalu futhi umdlali osebenzayo engenakho umnyakazo osemthethweni ongawufunza, umdlalo uphetha ngokushesha, futhi omelene naye olambile ufuna zonke izinto zokubala ezisele ebhodini.
- Uma abadlali bobabili bevuma ukuthi ubuhlalu obusele bujahana ngokungapheli ngeluphu, amatshe asele ebhodini ahlukaniswa ngokulinganayo.
- Umdlali oqoqa ubuhlalu obungama-50 noma ngaphezulu uyawina umdlalo.
Amanothi
- Encwadini yakhe yesikhumbuzo yango-1819 ngezohwebo eMbusweni Wase-Ottoman nase-Egypt, uHenry Alexander Scammell Dearborn wabhala ukuthi izakhamuzi zase-Aleppo zithanda izikhathi ezimbili zokuzilibazisa zesifunda ezaziwa ngokuthi Mangala kanye Halusa, eceleni kwe-backgammon ne-chess.
- I-Al-manqala yabelana ngokuhlobene eduze ne-Turkish Mangala kanye nomdlalo wase-Iraqi Halusa.
- Umdlalo wamaqhinga uvamise ukufaka imihlatshelo yobuhlalu ngamabomu: ukunikela nge-singleton kungavimbela isitha ukuthi singakuphakeli, ngaleyo ndlela kuvikeleke zonke izinto zokubala ezisele ebhodini ngaphansi komthetho wendlala.
Source: Mancala World – Al-manqala