Anywoli
Uhlobo lomdlalo: Two-player two-row mancala with storage pits, twelve holes per row; multi-lap relay sowing; mid-sow fours captured by pit owner, lap-ending fours captured by the mover with an extra turn.
Uhlolojikelele
I-Anywoli, igama lesi-Anuak elihunyushwa ngokwezwi nezwi ukuthi "ukuzalwa" noma "ukubeletha," igeyimu ye-mancala enemigqa emibili enwetshiwe edlalwa abantu base-Anuak esifundeni saseGambela entshonalanga ye-Ethiopia kanye nezifunda ezingomakhelwane ngaphesheya komngcele eSouth Sudan (okuhlanganisa i-Akobo, i-Pochalla, ne-Jokau).Njengoba zibalelwa ku-78,000, ama-Anuak ngokwesiko angabadobi basemfuleni, izazi zezolimo kanye nabazingeli.Umdlalo waqala ukulethwa kumfundaze obanzi ngo-1971 yisazi-mlando sase-Ethiopia uRichard Pankhurst.I-Anywoli ihambisana kahle ne-Casa mancalas yaseNtshonalanga Afrika njenge-Ghanaian Ba-awa kanye no-Obridjie waseNigeria, kodwa ihlukaniswa ngesakhiwo sayo esihle kakhulu sebhodi elingu-2x12 lisebenzisa imbewu engu-96.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Two
- Imigodi emugqeni: 12
- Izinqolobane: Yes, one store at each end of the board to hold captured seeds (seeds are never sown into the stores)
- Imbewu ngomgodi ekuqaleni: 4
- Isamba sembewu: 96
- Izimbobo zokudlala zibizwa ngo-oto (plural udi, okusho ukuthi "izindlu").Imbewu ibizwa ngokuthi nyibaré ("abantwana bomdlalo webhodi").
Indlela Yokudlala
- Abadlali bayashintshana ngokuhambisa imbewu.Ngethuba labo, umdlali ukhetha imbobo eyodwa kwezingaphansi kolawulo lwakhe equkethe imbewu.
- Umdlali ucosha zonke izimbewu embotsheni ekhethiwe azihlwanyele, ngayinye ngayinye, ngokuphikisana newashi emigodini elandelanayo.Imbewu ayihlwanyelwa ezitolo.
- Ukuhlwanyela kuqhubeka nge-multi-lap relay: uma imbewu yokugcina iwela egodini eligcwele, zonke izimbewu kuleyo mbobo (kuhlanganise nembewu esanda kubekwa) ziyacoshwa futhi zitshalwe ethangeni elisha kusukela kuleyo mbobo.
- Ukuhlwanyela kuyaqhubeka kuze kuphele ukuphenduka, okwenzeka lapho imbewu yokugcina iwela emgodini ongenalutho, noma lapho imbewu yokugcina ibamba imbewu ezine.
- Umdlali kufanele anyakaze uma enezinyathelo ezisemthethweni ezitholakalayo, kodwa aphase uma bengenambewu emgqeni wabo.
Ukubamba
- Uma noma ngasiphi isikhathi ngesikhathi sokuhlwanyela imbobo inqwabelanisa izimbewu ezine ncamashi, ezine zibanjwa ngokushesha futhi zibekwe esitolo somdlali ongumnikazi walowo mgodi.Ukuthwebula okuningi okuphakathi nengulube kungenzeka ngesikhathi somnyakazo owodwa.
- Okuhlukile kombewu wokugcina: Uma imbewu yokugcina yomlenze wokuhlwanyela iwela egodini futhi ilethe okuqukethwe kuyo ezinhlamvini ezine ngqo, lezo zimbewu ezine zithathwa ngu-moving player, kungakhathaliseki ukuthi yimuphi umdlali ongumnikazi wembobo.
- Ngemva kokuthola ukuthwebula ngembewu yokugcina, umdlali onyakazayo unelungelo lokwenza umnyakazo owengeziwe ngokushesha.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlalo uphela lapho zonke izimbewu sezibanjiwe, noma ngokushesha nje uma kusele izimbewu ezine ebhodini.
- I-Pankhurst ichaze ilotho yokunquma ukuthi ubani othola imbewu yokugcina ebhodini;umcwaningi wemidlalo u-Ralf Gering uphawule izivumelwano ezimbili ezihlukile zemidlalo ehlobene.Lolu hlelo lokusebenza lusebenzisa eyokuqala yalokhu:
- Umdlali othathe iqembu lezimbewu ezine elandulela elandulela elandulelayo futhi ufuna izimbewu ezine zokugcina, eqeda umdlalo.
- Umdlali oqale wazuza ukuthwebula imbewu yokugcina phakathi negeyimu uwina izimbewu ezine zokugcina.
- Umdlali othwebula inombolo enkulu yezimbewu uwina umdlalo.
Amanothi
- Ibhodi lika-Anywoli elingu-2x12 liphakathi kwelikhulu kunawo wonke esikweni lama-mancala ase-Afrika elinemigqa emibili, elidinga ukuqina okuzinzile kanye nokubona kusengaphambili izinto zokubala ezingama-96.
- Isiko le-Anuak lihlanganisa ukuqanjwa okusemthethweni kwe-endgame puzzle;U-Pankhurst ubhale inkinga eyinkimbinkimbi yokuwina ngempoqo eNingizimu ekhombisa ukubala kwamaqhinga okuthuthukile phakathi kongcweti be-Anuak.
Source: Mancala World – Anywoli