Rio Kadalis
Uhlobo lomdlalo: Two-player two-row mancala without stores, six holes per row; multi-lap relay sowing; mid-sow fours captured by row owner, binikh fours won by the active mover; leftover seeds split by ownership.
Uhlolojikelele
I-Rio Kadalis (ephinde ibhalwe ukuthi Riya ka dhalis noma Riyo-ka-dhalis, ngokwezwi nezwi okusho ukuthi "ukusiza imbuzi izale") ingumdlalo wendabuko wemigqa emibili we-mancala odlalwa kulo lonke elaseSomalia, ogqame kakhulu phakathi kwe-Habr Awal kanye nemindeni ehlangene e-Hargeisa kanye nesifunda saseJigjiga.Okokuqala kubhalwe ngokuhlelekile ngo-1971 yisazi-mlando sase-Ethiopia u-Richard Pankhurst, lo mdlalo uxhumene kakhulu namasiko emfuyo yabelusi baseSomalia.Ihlobene eduze nezinhlobonhlobo ze-mancala ze-Horn of Africa ezibhalwe kulo lonke elase-Eritrea nase-Ethiopia, njengeLahemay Waladat, Lam Waladach, kanye neLamosh.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Two
- Imigodi emugqeni: 6 (a five-hole layout is also traditionally utilized among some Habr Awal players)
- Izinqolobane: None (captured stones are held off the board)
- Imbewu ngomgodi ekuqaleni: 4 (total seeds: 48 on a standard six-hole board)
- Imigodi ivamise ukugoqwa esihlabathini noma emhlabeni, noma iqoshwe emigqeni ye-limestone eyisicaba.
Indlela Yokudlala
- Abadlali bashintshana ngokushintshana.Ekuphenduleni kwabo, umdlali uphakamisa wonke amatshe kwenye yemigodi yabo futhi awahlwanyele, ngalinye ngalinye, ngokuphambene newashi (ngokuphambene nokuhamba kwewashi) emigodini elandelayo (eminye imiphakathi yaseSomalia idlala ngokwewashi).
- Ukuhlwanyela kuqhubeka nge-multi-lap relay: uma itshe lokugcina lihlala embobeni ehlala abantu, konke elikuqukethe kuyaqoqwa bese kusakazwa kwelinye ithanga.
- Umnyakazo uphetha lapho itshe lokugcina liwela emgodini ongenalutho, noma lapho lidala iqoqo lamatshe amane—isimo esibizwa ngesiSomali ngokuthi binikh ("ukumosha").
Ukubamba
- Noma yiliphi iqembu lezine elakheka nganoma yisiphi isikhathi ngesikhathi sokuhlwanyela lingelomnikazi womugqa elakha kuwo.
- Okuhlukile kwe-Binikh: Iqembu labane elakhiwe ngokukhethekile last itshe lethanga (binikh) lithwetshulwa umdlali onyakazayo njengamanje, kungakhathaliseki ubunikazi bomugqa.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlalo unqanyulwa lapho umdlali engakwazi ukwenza umnyakazo osemthethweni ngesikhathi sakhe (immobilization).
- Noma yimaphi amatshe asele emigodini uma umdlalo uphela afunwa ngumdlali ohlala ohlangothini lukabani lwebhodi.
- Umdlali owine inani elikhulu lamaqembu anamatshe amane uwina umjikelezo.
- Umdlalo: Ukulandela umzuliswano, umdlali ngamunye ugcwalisa kabusha izimbobo zakhe ngamatshe amane lilinye kusukela ekuwineni kwakhe anqwabelene.Noma yiziphi izimbobo ezingakwazi ukugcwaliswa ngamatshe amane zivalwa ngesihlabathi kulowo mzuliswano, kodwa zingaphinde zivulwe emizuliswaneni elandelayo uma amatshe anele aphinde athathwe.Inhloso enkulu yomdlalo ukuvala zonke izimbobo zezimbangi, ukwehlisa izingcezu zabo zibe ngaphansi kwezine.
Amanothi
- Igama lomdlalo elivusa amadlingozi libonisa isiko lobufuyi labahambi baseSomalia, kuqhathaniswe ukuqoqwa ngokucophelela nokukhishwa kwamaqembu ngamatshe amane nokuzalwa kwezinyane lembuzi elisanda kuzalwa.
- Igama elithi binikh lisho "ukumosha" noma "ukumosha," elichaza indlela umgodi wombangi ohlaselwa ngayo itshe lokugcina lomsusi.
Source: Mancala World – Rio Kadalis