Kpé
Uhlobo lomdlalo: Two-player two-row mancala without stores; 2×4 board with single-lap counter-clockwise sowing; opening phase requiring all home pits to be sown before captures unlock; backward-chaining captures of twos and fours in enemy pits only; mandatory feeding.
Uhlolojikelele
I-Kpé wumdlalo we-mancala wendabuko odlalwa phakathi kwabantu bakwa-Bété eningizimu-ntshonalanga ye-Ivory Coast.Ngokomlando, igeyimu ibiphethe ukuvelela okukhulu futhi ibiqhudelana emiqhudelwaneni yezimbangi ukuze kusungulwe ukuduma komphakathi.Ezikhathini zanamuhla, isiphenduke indlela yokuzijabulisa eyamukelekayo ejatshulelwa abalimi nezakhamuzi ngemva kokusebenza kanzima emasimini ezolimo noma phakathi nemibuthano yamaholide.
Umdlalo wabhalwa ngokusemthethweni ngo-2012 ngumcwaningi u-Jordi Climent Tondo phakathi nophenyo lwakhe lwe-ethnographic ngamasiko e-Ivorian board game.Idlalwa kugridi ehlangene engu-2×4 enamachibi ajulile embewu eyisithupha, i-Kpé idinga ukubekezela okuhlakaniphile, okuqiniswa umkhawulo wokuvula ovimbela abadlali ukuthi bafune ukuthwebula kuze kube sebehlanganise okuqukethwe kwasekuqaleni kuzo zonke izindlu zabo ezine abaqala ngazo.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Two
- Imigodi emugqeni: 4
- Izinqolobane: None
- Imbewu ngomgodi ekuqaleni: 6 stones
- Isamba sembewu: 48 stones
- Umhlanganyeli ngamunye uyala izinga lasekhaya lezimbobo ezine.
Indlela Yokudlala
- Abadlali bashintshana ngokushintshana.Ngakolunye uhlangothi, umdlali uphakamisa wonke amatshe kunoma yimuphi umgodi ongenalutho ohlangothini lwabo futhi awahlwanyele eyedwa endingilizini ephikisana newashi emigodini elandelanayo.
- Ukuhlwanyela kunqamuka ngemva kokuzungeza okukodwa uma wonke amatshe aphakanyisiwe esebekwe.
- Ukukhiya Ukubamba Kokuqala: Uma imigodi yombangi iqedwa ngokuphelele, umdlali osebenzayo uyadingeka, noma nini lapho kunokwenzeka, ukukhetha umnyakazo onikezela ngamatshe endaweni yombangi.
- Ukukhiya Ukubamba Kokuqala: Ngaphambi kokuthi umdlali avunyelwe ukushaya noma yikuphi ukuthwebula, kufanele ukuthi aqale asuse umgodi ngamunye kwemine yokuqala okungenani kanye, ngaleyo ndlela ahlwanyele wonke amaqoqo okuqala angamatshe ayisithupha.
Ukubamba
- Uma selivuliwe, uma itshe lokugcina lengulube yengulube lihlala emgodini wezimbangi futhi lilethe inani elikuqukethe ematsheni amabili noma amane, lawo matshe ayabanjwa futhi akhishwe ekudlaleni.
- Ukuthunjwa kusakazeka emuva: uma imbobo eyandulela umgodi wokufika endaweni yokuhlwanyela nayo ihlala endaweni yezimbangi futhi iqukethe amatshe amabili noma amane, okuqukethwe kwayo kuyabanjwa futhi.Lolu chungechunge luqhubeka luhlehla ngokusebenzisa noma yikuphi ukugijima okunganqamuki kwemigodi yesitha ephethe amatshe amabili noma amane.
- Ukuthwebula kungenzeka ngaphakathi kwerenki yomphikisi kuphela;amatshe endaweni yomuntu awathunjwa.
- Ijika liphetha ngokushesha ngemva kokuxazulula ukuthwebula.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlalo uyanqanyulwa lapho umdlali engenakho ukunyakaza okusemthethweni okutholakala ngesikhathi sakhe.
- Noma yimaphi amatshe asele ebhodini ashanelwa ngumdlali ohlala ngasohlangothini lwebhodi.
- Umdlali oqoqe iqoqo elikhulu lamatshe athunjiwe uthweswe umqhele womnqobi.
Amanothi
- Ibhodi elingu-2×4 elinezinhlamvu eziyisithupha emgodini ngamunye likhiqiza umdlalo ominyene wamatshe angu-48 kuthrekhi encane, okwenza amaqhinga esikhathi nawokulamba abe phambili.
- Isidingo sokuvula yonke imigodi yasekhaya emine ngaphambi kokuthwebula iyindlela enhle yokulinganisa yamasiko: ivimbela ukuhlasela okunolaka, okuvula uhlangothi olulodwa futhi iqinisekisa ukuthi bobabili abadlali bahlanganisa ngokugcwele umugqa wabo wangaphambili ngaphambi kokuthi kuqale ukushaya ngamasu.
Source: Mancala World – Kpé