Adji-Boto
Uhlobo lomdlalo: Two-player two-row mancala with two end stores, five holes per row, ten seeds per hole — single-lap sowing leaving one counter behind; forward-chain captures of odd amounts (1, 3, or 5 seeds); opening restriction cycle; ends by mutual immobilization
Uhlolojikelele
I-Adji-Boto iyi-mancala yendabuko edlalwa ama-Saramaka (Saramaccan) Maroons ahlala ehlathini elinemvula eduze nomfula iSuriname eNingizimu Melika.Ihlukile phakathi kwama-mancala e-New World ngenxa yamandla ayo adonsela phansi, i-Adji-Boto ngokwesiko yayiqoshwa isuka kumsedari womdabu iwafake esikebheni- noma amabhodi amise okwesihlalo futhi idlalwe ngokukhethekile amadoda amadala ngezikhathi zokulila (kee noma tjutju).Umdlalo usebenzele ukududuza nokujabulisa umphefumulo wabashonile ngaphambi kohambo lwabo lokugcina lokungena ezweni lemimoya.Okokuqala kwabhalwa ngokomlando ngeminyaka yawo-1920s kanye nawo-1930s yisazi sesayensi yesintu saseMelika uMelville J. Herskovits esifundweni sakhe sasensimini ngesiko lama-Afro-Surinamese, umdlalo udlalwa ngembewu ecwebezelayo empunga yesihlahla se-nickernut sasendle (@MT2@@, endaweni eyaziwa ngokuthi adji), lapho igeyimu isuselwa khona.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Two
- Imigodi emugqeni: 5 playing cavities (total 10 playing pits)
- Izinqolobane: Two large storage troughs called boto ("boat"), one at either end of the board
- Izinto zomdlalo: 10 seeds per playing hole at the opening (100 seeds total)
- Ukuhlelwa:
[ Isitolo somdlali 1: Boto ]
[ 0 ] [ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] <- Umdlali 1
[ 9 ] [ 8 ] [ 7 ] [ 6 ] [ 5 ] <- Umdlali 0
[ Isitolo somdlali 0: Boto ]
Indlela Yokudlala
- Ukuhlwanyela kuqhubeka ngokuqinile ngendlela ephambene newashi eduze kwemigodi yokudlala eyishumi, kudlula zombili izitolo zokugcina ngesikhathi sokusabalalisa okuvamile.
- Ukweqa: Ngethuba labo, umdlali ukha zonke izimbewu komunye wemigodi yakhe NGAPHANDLE OKULODWA, okufanele kusale ngemuva emgodini woqobo.Imbewu eqotshiwe ibe isihlwanyelwa ngayinye ngayinye emigodini elandelayo.
- Ukweqa:
- Esigabeni sokuvula, wonke umgodi osebhodini kufanele udlalwe kanye ngaphambi kokuthi noma yimuphi umgodi udlalwe okwesibili.
- Umdlali ngamunye kufanele aqale umnyakazo emigodini yawo emihlanu ngokulandelana.
- Akukho ukuthwebula okuvunyelwe phakathi nalo mjikelezo wokuvula onyakazayo oyishumi.
- Ukweqa: Uma umdlali engenakho umnyakazo osemthethweni ngesikhathi sakhe, kufanele adlule.Omunye umdlali uyaqhubeka nokunyakaza kuze kube yilapho umdlali omisiwe ethola umnyakazo ovumelekile noma akekho umdlali ongadlala.
Ukubamba
- Ngemuva kokuthi umjikelezo wokuqala wokuvula usuphelile, ukuthwebula kuyasebenza:
- Uma imbewu yokugcina yokuhlwanyela iwela emgodini, futhi umgodi ngokushesha Ukuxhumanisa phambili: lowo mgodi wokufika lapho kuhlwanyelwa khona ubamba ncamashi imbewu engu-1, 3, noma 5, zonke izimbewu kulowo mgodi olandelayo ziyabanjwa futhi zibekwe ku-boto womdlali.
- Ukuxhumanisa phambili: Ukuthwebula kuqhubekela phambili lapho kuhlwanyelwa khona inqobo nje uma imigodi elandelanayo nayo ibambe imbewu engu-1, 3, noma engu-5.
- Uma umgodi ophethe inani elilinganayo lembewu (ngaphandle kukaziro) noma imbewu engaphezu kuka-5 utholwa, uchungechunge lokuthwebula luyama ngokushesha.
- Umgodi wokufika wona awukaze ubanjwe.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlalo unqamuka lapho kungekho mdlali ongakwazi ukwenza umnyakazo osemthethweni (ukuvinjelwa kokubambisana / ukuqina).
- Noma iyiphi imbewu esele ebhodini ishanelwa ngumdlali ngamunye ohlangothini lwakhe ukuya ku-boto.
- Umdlali oqoqe inombolo enkulu yezinhlamvu ku-boto wakhe uwina umdlalo.
Amanothi
- Igama elithi tembe lihlanganisa igama lesiMaroon adji (libhekisela kumbewu eqinile, eyindilinga yokuthi Guilandina bonduc / Caesalpinia bonduc) no-boto, okusho "isikebhe" ngesi-Sranan Tongo ne-Saramaccan, echaza i-dugout canoe silhouette yamabhodi emikhosi.
- Amabhodi awumsebenzi wobuciko wobuciko bokuqopha ukhuni be-Maroon, avame ukuhlotshiswa ngomsebenzi ovulekile wejometri (tembe) kanye nemifanekiso efanekisela umlando wemindeni nokuvikelwa ngokomoya.
- Ngenxa yokuhlotshaniswa kwayo okujulile okungcwele namasiko omngcwabo, isiko lendabuko liyenqatshelwa ukudlala umdlalo emini noma ngokuzijabulisa okungenangqondo ngaphandle kwemibuthano yokuvuka.
Source: Mancala World – Adji-boto