San-Yao
Rodzaj gry: Mancala dwuosobowa dwurzędowa z magazynami, 5 dołków w rzędzie — siew sztafetowy w stylu indyjskim; skoki przez puste dołki w stylu pussa, przechodzące jeden w drugi; przejmowanie dołków „dzieci” (érzi) przeciwnika w kolejnych częściach meczu, z pożyczaniem ziaren
Zagraj w tę grę w przeglądarce
Przegląd
San-Yao (散窑, dosłownie „sianie dołków” lub „rozproszone doły”) to tradycyjna dwurzędowa gra mankali, w którą dziewczęta z prowincji Henan w środkowych Chinach. Udokumentowana w chińskich spisach regionalnych gier ludowych i streszczona w chińskiej Wikipedii, tradycyjnie rozgrywana na improwizowanych planszach wykuwanych w ubitej ziemi lub rysowanych kredą na kamiennych podłogach, po obu stronach otoczonych dołem na zapasy. San-Yao łączy płynny siew sztafetowy wielokrotnego okrążenia w stylu indyjskim ze zbiciami kaskadowymi przez skok. Jej struktura wielu części wprowadza fascynującą walkę terytorialną, w której zawodniczki przejmują doły przeciwnika jako „dzieci” (érzi) i pożyczają nadmiarowe ziarna, by podtrzymać rywalizację między kolejnymi częściami.
Plansza
- Rzędy: 2
- Dołki w rzędzie: 5 (łącznie 10 dołków do gry)
- Magazyny: 2 (po jednym magazynie na każdym końcu planszy)
- Bite na dołek na start: 5 (łącznie 50 kamieni lub ziaren)
- Każda zawodniczka kontroluje pięć dołków gry po swojej stronie planszy.
Jak grać
- W swojej turze zawodniczka podnosi wszystkie bity z dowolnego zajętego dołka po swojej stronie i wysiewa je w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara wokół planszy, po jednym bicie na dołek.
- Siew przebiega według mechaniki sztafetowej w stylu indyjskim: po rozdzieleniu wszystkich kamieni trzymanych w dłoni zawodniczka zbiera zawartość bezpośrednio następującego dołka i kontynuuje siew w kolejnym okrążeniu.
- Tura kończy się, gdy ostatni kamień wpadnie do dołka, po którym następuje pusty dołek.
- Przejście jest zabronione, chyba że zawodniczka w ogóle nie może wykonać ruchu (wszystkie jej dołki są puste).
- Runda kończy się, gdy nie można już dokonać żadnego zbicia, czyli gdy po planszy krąży mniej niż dwa ziarna. Jedyne pozostałe ziarno, jeśli takie jest, przypada zawodniczce będącej właścicielką dołka, w którym leży.
- Mecz wielu części: między częściami zawodniczki ponownie uzupełniają swoje dołki ziarnami po 5 z własnych magazynów. Za każde 5 ziaren ponad pełny limit zwyciężczyni przejmuje jeden dołek przeciwnika i ustanawia go jako swoje „dziecko”. Każdy nadmiar poniżej 5 ziaren jest pożyczany zawodniczce przegrywającej, o ile zachowuje ona więcej niż 5 ziaren. Najsilniejsza zawodniczka rozpoczyna kolejną część.
Zbieranie
- Skok przez puste dołki: jeśli dołek następujący po pustym dołku, który zakończył ruch, jest zajęty, aktywna zawodniczka zbiera jego zawartość wprost do własnego magazynu.
- Kaskadowe zbieranie: dwa, trzy lub więcej dołków można zmiąć w jednej turze, jeśli są oddzielone od siebie kolejnymi pustymi dołkami wzdłuż toru.
Koniec gry i zwycięstwo
- Mecz kończy się, gdy łączna liczba ziaren jednej zawodniczki spadnie poniżej pięciu, pozostawiając ją bez możliwości wypełnienia choćby jednego dołka. Jej przeciwniczka zostaje ogłoszona zwyciężczynią meczu.
Uwagi
- Jako jedna z nielicznych żywych mankali udokumentowanych w północnej i środkowej części Chin, San-Yao daje cenny wgląd w tradycje siewu Dalekiego Wschodu. Mechanika przejmowania „dzieci” i obowiązkowa pożyczka utrzymują mecz w ruchu, unikając remisu technicznego i jednocześnie koncentrując kontrolę w rękach zwyciężczyni. Gra wzbudziła też zainteresowanie matematyczne dzięki eleganckim problemom końcowym.
Source: Mancala World – Sàn Yáo