Toguz Kumalak
ဂိမ်းအမျိုးအစား: Two-row Central Asian mancala with central capture troughs (Kazakhstan / Kyrgyzstan) — nine seeds per hole, origin-returning sowing, even-parity opponent captures, and permanent territory claims via the tuzdik.
ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
Toguz Kumalak (Toguz Korgool ဟု ကာဂျစ်စတန်တွင် လူသိများသော ကာဇစ်တွင် ကျောက်စရစ်ခဲ ကိုးလုံး၊၊ "မစင်ကိုးလုံး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော) သည် အာရှအလယ်ပိုင်း၏ လေးစားဖွယ် ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး အားကစားဖြစ်သည်။နံပါတ် ၉ သည် ခြေသလုံးသဏ္ဍာန်တူ့ခ်ရိုးရာဓလေ့တွင် နက်ရှိုင်းသော စကြာဝဠာဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှုကို ရရှိထားပြီး၊ သမိုင်းဝင်ပြက္ခဒိန်များသည် တစ်နှစ်လျှင် ကိုးရက်ပတ်လုံး လည်ပတ်မှုအဖြစ် တစ်ချိန်က ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ခြေသလုံး ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခြင်းနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဖြင့် ရှေးခေတ်ပိုးလမ်းမ လမ်းကြောင်းများတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့သွားကာ ဂိမ်းသည် 16 ရာစုခန့်က ထွင်းထုထားသော ကျောက်တုံးရုပ်တုများနှင့် ရှေးဟောင်းသစ်သားပျဉ်ပြားများမှတစ်ဆင့် ၎င်း၏အမွေအနှစ်များကို ခြေရာခံကာ အရှေ့ဘက်တူရကီအရှေ့ပိုင်း Anatolian ဂိမ်း Piç ၏ ဘိုးဘွားအစဉ်အဆက်ကို မျှဝေထားသည်။
ထိုအစဉ်အလာကို ရုရှားပညာရှင် Nikolai Pantusov (1906) နှင့် ဂျာမန်လူမျိုး ပညာရှင် Richard Karutz (1911) တို့က ခေတ်သစ်လူမျိုးစုစာပေများတွင် ပထမဆုံးမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ပြိုင်ပွဲစည်းမျဉ်းများကို 1949 ခုနှစ်တွင်တရားဝင်ပေါင်းစပ်ပြီးနောက်၊ ကာဇက်စတန်သည် ၎င်း၏အမျိုးသားချန်ပီယံပြိုင်ပွဲကို 1974 ခုနှစ်တွင်စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ အဆိုပါအားကစားသည် 2008 ခုနှစ်တွင် World Toguz Kumalak Federation ကိုဖွဲ့စည်းပြီး 2010 ခုနှစ်တွင် Astana ၌ကျင်းပသောကမ္ဘာ့ချန်ပီယံပြိုင်ပွဲ၏အဆင့်နှင့်အတူနိုင်ငံတကာအုပ်ချုပ်မှုရရှိခဲ့သည်။ ယနေ့တွင် ဆယ်နှင့်ချီသောနိုင်ငံအလိုက် စည်းကမ်းတကျ ရှင်သန်နေပါသည်။ကြီးမြတ်မာစတာများနှင့် igGameCenter ကဲ့သို့သော ပလပ်ဖောင်းများတွင် စည်ကားသော အွန်လိုင်းအသိုင်းအဝိုင်း။
ကစားဘုတ်
- တန်း/အဆင့်: Two
- တစ်တန်းလျှင် ကျင်းအရေ: 9 (termed otau, meaning "yurt" or "family dwelling")
- ကျီ: Two central oblong basins called kazan ("cauldrons" or "boilers"; kazna in Kyrgyz) placed between the rows to hold captured counters
- အစပိုင်း တစ်ကျင်းလျှင် မျိုးစေ့: 9 (162 balls in total)
- ကစားသမားတစ်ဦးစီသည် ဘုတ်၏တစ်ဖက်ခြမ်းရှိ အပေါက်ကိုးပေါက်နှင့် ပြိုင်ဘက်၏တစ်ဝက်တွင် Kazan ကို အုပ်ချုပ်သည်။အပေါက်များကို ကစားသမားတစ်ဦးစီ၏ အားသာချက်အမှတ်မှ ဘယ်ညာမှ 1 မှ 9 အထိ သမရိုးကျ နံပါတ်ပေးထားသည်။
ကစားနည်း
- Play သည် ဆယ့်ရှစ်ပေါက်မှတဆင့် လက်ယာရစ် သီးသန့် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သည်။အလယ်ပိုင်း Kazans များသည် ဖမ်းယူရန်အတွက် သိုလှောင်ရုံများဖြစ်ပြီး မည်သည့်အခါမျှ စိုက်ထည့်ခြင်းမပြုပါ။
- ၎င်းတို့၏အလှည့်တွင် ကစားသမားတစ်ဦးသည် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်မဟုတ်သော tuzdik အပေါက်များမှ ကောင်တာအားလုံးကို ထုတ်ယူပြီး ၎င်းတို့အား နာရီလက်တံအတိုင်း တန်ပြန်၊ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆက်တိုက်အပေါက်များအဖြစ် ဖြန့်ဝေသည်။
- တစ်လုံးတည်း စည်းမျဉ်း: မျိုးစေ့ကြဲခြင်းကို ရှင်းပြီးသည့်အပေါက်ထဲသို့ ပထမကောင်တာပြန်ထည့်ခြင်းဖြင့် စတင်သည်။
- တစ်လုံးတည်း စည်းမျဉ်း: ရွေးချယ်ထားသောအပေါက်တစ်ခုတွင် ကောင်တာတစ်ခုတိတိပါ၀င်ပါက၊ ၎င်းကို မူလအပေါက်အချည်းနှီးထား၍ နောက်အပေါက်ထဲသို့ ရုတ်သိမ်းကာ အဆင့်မြှင့်သွားမည်ဖြစ်သည်။
- ကစားသမားတစ်ဦးသည် တည်ထောင်ထားသော tuzdik မှ ရုန်းထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် စတင်ခြင်းမှ မည်သည့်အခါမှ ရုန်းမထွက်နိုင်ပါ။
စားယူခြင်း
- အကယ်၍ ရွေ့လျားမှု၏နောက်ဆုံးကောင်တာသည် ပြိုင်ဘက်၏ဘက်ခြမ်းရှိ အပေါက်တစ်ခုတွင် ဆင်းသက်ပြီး If the final counter lands in an opponent's hole and brings its contents to exactly ပါရှိသော ဘောလုံးများ (2, 4, 6, 8, စသည်တို့) ပါ၀င်သောအပေါက်ကို ထွက်သွားပါက၊ ထိုတွင်းရှိ ကောင်တာအားလုံးကို ဖမ်းယူပြီး တက်ကြွသောကစားသမား၏ kazan သို့ လွှဲပြောင်းပေးမည်ဖြစ်သည်။ဆင်းသက်သည့်အပေါက်တွင် ဂဏန်းနံပါတ်တစ်ခုပါနေပါက မည်သည့်အရာကိုမျှ ဖမ်းဆုပ်မည်မဟုတ်ပါ။
- *Tuzdik ("Sacred Place" / Kyrgyz Tuz, "Salt"):@@MT0@@three balls, the mover may claim that hole as their permanent tuzdik*။ကောင်တာသုံးခုကို ပြောင်းရွေ့သူ၏ kazan ထဲသို့ ချက်ချင်းဖမ်းယူပြီး အပေါက်ကို အမှတ်အသားပြုသည်။ဂိမ်း၏လက်ကျန်အတွက်၊ ထို tuzdik တွင်နောက်ဆက်တွဲကျလာသောကောင်တာတိုင်းကို ၎င်း၏ပိုင်ရှင်က ၎င်းတို့၏ kazan ထဲသို့ ချက်ချင်းဖမ်းသည်။
Tuzdik အပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ
- ကစားသမားသည် ဂိမ်းတစ်ခုအတွင်း တူညီသော tuzdik မရှိခြင်း: tuzdik ကိုသာ ဖန်တီးနိုင်သည်။
- ပြိုင်ဘက်၏ နဝမမြောက်အပေါက် (၎င်းတို့၏ဘေးဘက် ညာဘက်ဆုံးအပေါက်) သည် တူညီသော tuzdik မရှိခြင်း: ကို tuzdik အဖြစ် တောင်းဆိုနိုင်သည်။အစေ့သုံးမျိုးဖြင့် အဆုံးသတ်သည့် ရွှေ့ခြင်းသည် တရားဝင်သော်လည်း tuzdik ပုံစံမရှိပါ။
- တူညီသော tuzdik မရှိခြင်း: ကစားသမားတစ်ဦးသည် ပြိုင်ဘက်၏ရှိရင်းစွဲ tuzdik ကိုထင်ဟပ်သည့်အပေါက်တစ်ခုတွင် tuzdik ကိုတည်ဆောက်၍မရပါ (ဥပမာ၊ ပြိုင်ဘက်သည် သင့်ဘေးရှိတတိယအပေါက်ကိုထိန်းချုပ်ထားပြီးဖြစ်ပါက၊ ၎င်းတို့တွင်တတိယအပေါက်ကို သင်တောင်းဆိုနိုင်မည်မဟုတ်ပါ)။
- ပွဲ၏ကြာချိန်အတွက် သတ်မှတ်ထားသော tuzdik ကိုရွှေ့၍မရပါ။
ဂိမ်းအဆုံးသတ်ခြင်းနှင့် အနိုင်ရခြင်း
- ကစားသမားတစ်ဦးသည် ၎င်းတို့၏ဘက်ခြမ်းရှိ tuzdik မဟုတ်သော အပေါက်များဗလာဖြစ်နေသောကြောင့် ကစားသမားတစ်ဦးမှ တရားဝင်ပြောင်းရွှေ့ခြင်းမပြုနိုင်သည့်အခါ ဂိမ်းသည် နိဂုံးချုပ်မည်ဖြစ်သည်။
- kazans နှင့် tuzdiks ၏အပြင်ဘက်ရှိ board တွင်ကျန်ရှိသောဘောလုံးအားလုံးကို၎င်းတို့အနားရှိကစားသမားမှစုဆောင်းသည်။
- ဘောလုံးစုစုပေါင်း (၎င်းတို့၏ kazan နှင့် tuzdik ဖမ်းယူမှုများမှတဆင့်) ပိုကြီးသောဘောလုံးများကိုစုဆောင်းထားသောကစားသမားသည်အနိုင်ရသည်။ဘောလုံး 82 ခုရောက်ရှိခြင်းသည် အပြတ်အသတ်အောင်ပွဲအတွက် အာမခံပါသည်။၈၁-၈၁ ဖြင့် သရေရလဒ်ထွက်သည်။
မျိုးကွဲများ
- Bestemshchi: (proper noun, untranslated): အပေါက်တစ်ပေါက်လျှင် ဘောလုံး ၇ လုံးပါသော 2×7 ဘုတ်ပေါ်တွင် ရိုးရှင်းသော ဒေသတွင်းဗားရှင်းကို ကစားသည်။
- Bestemshchi: (proper noun, untranslated): tuzdik စည်းမျဉ်းမပါဘဲ ကစားသည့် အပေါက်တစ်ခုလျှင် ဘောလုံး 5 လုံးပါသော 2×5 ဘုတ်ပြားကို အသုံးပြုသည့် လူငယ်မူကွဲတစ်ခု။
- သမိုင်းဝင် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မတိုင်မီ မျိုးကွဲများသည် singleton ဆင်းသက်ခြင်းတွင် တင်းကြပ်စွာ ဖမ်းယူခြင်း သို့မဟုတ် မူလတွင်းထဲသို့ ပြန်လည်မျိုးစေ့ချခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။
မှတ်စုများ
- မာစတာအဆင့်တွင်၊ နည်းဗျူဟာဂိမ်းအလျားသည်ကျယ်ပြန့်စွာကွဲပြားသည်။အတိုဆုံးချန်ပီယံပြိုင်ပွဲသည် Aktau (2006) တွင် Nurlan Eleusiz နှင့် Serik Aktayev တို့ကြား 17 ကြိမ်မျှ တစ်ဝက်ရွှေ့ရုံဖြင့် ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး သင်္ချာနည်းအရ သီအိုရီအရ အနိမ့်ဆုံးအနိုင်ရသည် 11 ဝက်ရွှေ့ရန် လိုအပ်သည်။
- ထိပ်တန်းကွန်ပျူတာအင်ဂျင်များ Pavlodar တွင်ဖန်တီးထားသော Yernar Shambayev ၏ဂုဏ်ပြုသော "Toguz Kumalak 2011" ဆော့ဖ်ဝဲလ်ပါဝင်သည်။ဂိမ်းကို Alaska Anchorage တက္ကသိုလ်မှ ဒေါက်တာ Kirk Scott မှ 2005 ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ သင်ကြားနည်းတွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
Source: Mancala World – Toguz Kumalak