Hus
Uhlobo lomdlalo: Four-row mancala (two players or teams) without stores; continuous relay sowing around own territory; inner-row frontal captures with immediate re-sowing of seized counters.
Uhlolojikelele
Hus (ibhalwe ngolimi olujwayelekile lwesiKhoekhoegowab ngokuthi ǁhūs, futhi yaziwa yonkana i-Afrika eseningizimu ngamagama ezifunda njengokuthi Xoros, Ogoro, Onjune, Owela, Otjitoto, Wera, futhi @@MT8@row indoda ejulile eNamibia.Idlalwa emiphakathini eminingi okuhlanganisa i-Damara, Nama, Herero, Kwanyama, Ndonga, Kwangari, Mbukushu, Shambyo, kanye ne-Haiǁom, ibalwa phakathi kwezindawo zokuzilibazisa zaseningizimu-ntshonalanga ye-Afrika.Imibhalo yaseYurophu ihlehlela emuva ngo-1855, lapho isithunywa sevangeli saseRhine uJohann Georg Krönlein ebona umdlalo eGreat Namaqualand.Ngale kokungcebeleka okungakahleleki, u-Hus uphatha ukuduma kwamasiko okujulile: ubonakala emasikweni omdabu axoxwayo mayelana ne-ǀGurihoeseb (ukhokho wasendulo kuzinganekwane zase-Damara) futhi ngokomlando wayebambe izibopho ezingcwele emikhosini yomphakathi yokwenza imvula.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Four
- Imigodi emugqeni: 8 to 16 (longer layouts of 24 holes or more are traditional for multi-player team matches).
- Izinqolobane: None.
- Izinto ngomgodi ekuqaleni: Each player's outer (back) row and the right-hand half of their inner (front) row each receive two stones (gomate, literally "cows"); the remaining front-row pits start empty (yielding 48 seeds on the standard 4×8 board).
- Isifunda: Each player or team commands the two rows closest to their seat. Holes are called ǁhuti.
Indlela Yokudlala
- Abadlali bayashintshana ngokunyakaza.
- Umdlali uqala ngokuphakamisa zonke izinto zokubala kunoma iyiphi imbobo enobungani equkethe amatshe amabili noma ngaphezulu, azihlwanyele ngayinye ngayinye kwiluphu ephikisana newashi emigqeni yakhe emibili.
- Uma imbewu yokugcina iwela emgodini ongenalutho, ukujika kuphetha ngokushesha.
- Uma imbewu yokugcina iwela egodini, zonke izimbewu kulowo mgodi (kuhlanganise nekhawunta esanda kuwa) ziyaqoqwa ukuze kuqhutshekwe nokuhlwanyela emlenzeni odluliswayo olandelayo.
Ukubamba
- Uma imbewu yokugcina ye-lap ihlale emgodini ophakathi komugqa ongaphakathi womdlali, ukuthwebula (ǁam) kwenzeka inqobo nje uma imbobo yombangi ebheke ngqo iqukethe amatshe.
- Umdlali ubamba okuqukethwe kwembobo yangaphakathi ephikisayo.Uma imbobo yangaphandle yombangi ngemuva kwayo iphinde yahlala, lezo zinhlamvu nazo ziyabanjwa.Uma imbobo yangaphandle yombangi ingenamuntu, kubanjwa imbewu yomugqa ongaphakathi kuphela.
- Zonke izimbewu ezibanjiwe zihlwanyelwa ngokushesha endaweni entsha eqala emgodini ilandela leyo ebangele ukubanjwa.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlali uyalahlekelwa uma engakwazi ukwenza isenzo esisemthethweni (zonke izimbobo azinamuntu ngokuphelele noma aqukethe ama-singletons kuphela).
- Umdlali osindile onezimbobo ezidlalekayo umenyezelwa njengowinile.
Amanothi
- Ibha evundlile kabili ethi `ǁ` ekuqaleni kuka-Okunye kwendawo: imele isici songwaqa ngokuchofoza eceleni kwezilimi zamaKhoisan (futhi ibolekwe ezilimini zesiNtu ezingomakhelwane njengesiXhosa), ngokuzwakalayo ifana nokuchofoza okukhuthazwa abagibeli ukuze baqhubekisele phambili ihhashi.
- Nakuba kuvame ukuhunyushwa ngokuthi "izimbobo" (kusuka kwe-Nama Okunye kwendawo:), ucwaningo lolimi luphakamisa ukuthi isihloko singase silandelele emuva egameni lakudala elithi "ifu," elibonisa ukuhlotshaniswa komlando kwegeyimu nemikhuba yokwenza imvula.
- Izinto zokubala (Okunye kwendawo:) zicatshangwa ngendlela engokomfanekiso njengezinkomo, okwenza konke ukuthunjwa kube ukuhlasela okuphumelelayo emhlambini ophikisayo.
- Okunye kwendawo: E-Windhoek, ukuhluka kwezingane okudumile kugunyaza ukulandelana kokuvula lapho umhlanganyeli ngamunye kufanele aqale ukudlala esebenzisa ipheya yakhe ehamba phambili yembewu ngaphambi kokuhlola ukukhetha kwamahhala.
Source: Mancala World – Hus