Bao la Kete
Uhlobo lomdlalo: Four-row traditional mancala without stores; 2 players, 8 pits per rank; distinctive Lamu Archipelago variant of Bao featuring nemo reserve introduction, kuu six-floor emptying rules, and hizi zetu takasia priorities.
Uhlolojikelele
Bao la Kete (IsiSwahili: "ibhodi lezinto zokubala"), elaziwa endaweni ngokuthi Bao la Komwe (ngemuva kwembewu ecwebezelayo, efana netshe elincane elithi Caesalpinia bonduc) noma ngokumane elithi Kombe, imele isiko lesifunda se-mancala esidumile se-Lamu Archipelago ngasogwini lwase-Swahili olusenyakatho yeKenya.Ibhalwe ngu-Walter Driedger ngo-1972 futhi inemininingwane yobuhlanga ngu-Alan W. Boyd (1979) kanye noPhilip Townshend (1979, 1982, 1986), lo mdlalo usendaweni emaphakathi kumagugu amasiko eLamu Island nasePate.Abaqhudelana namaLamu badume kulo lonke elaseMpumalanga Afrika ngezibalo zabo ezisheshayo ezisheshayo ze-multi-lap kanye ne-dynamic tactile mastery.Ngokomlando ibisingathwa ezindaweni ezivulekile ze-baraza, emthunzini wezihlahla ze-casuarina eziphambi kwe-Lamu Fort yomlando, kanye nakuvulandi wasendlini, okufanayo ngokuvamile kumisiwe ngezikhathi zemikhuleko yansuku zonke yamaMuslim, ikakhulukazi i-Western.Ababazi bezinkuni balesi siqhingi baphakamise ukwakhiwa kwamabhodi e-Bao okhuni oluqinile ahlotshiswe ngendlela eyigugu emhlabeni jikelele.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Four
- Imigodi emugqeni: Eight
- Izinqolobane: none (seeds are captured from the opponent's front row)
- Ibhodi nomdlalo kuyafana ne-Bao la Kiswahili (Zanzibarian Bao);i-kuu ilapha ibizwa ngokuthi kuu.
- Izimbobo ziyindilinga ngaphandle kweyesine ukusuka kwesokudla emigqeni emaphakathi, eyisikwele futhi ebizwa ngokuthi kuu ("indlu").I-kuu iyayeka ukusebenza okwesikhashana kuu uma inembewu engaphansi kwesithupha, futhi ekugcineni lapho okuqukethwe kwayo kuthwetshuliwe noma kuhanjiswe emathangeni.
- Isimo sasekuqaleni: each player has 22 seeds in reserve; seeds are laid out on the board as shown in the diagram:
0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 2 6 0 0 0 0 0 0 0 0 6 2 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Indlela Yokudlala
Imithetho yeLamu iyafana neye-Bao la Kiswahili enomehluko omncane ezigabeni ezimbili zomdlalo.I-Bao la Kete iwumdlalo onokuhlwanyelwa kwe-multilap;umdlali ngamunye uhlwanyela ezungeze imigqa yakhe emibili kuphela.
- Kunesigaba sokuqala esinemithetho ekhethekile, ebizwa ngo-nemo (isiteji hizi zetu se-Zanzibarian Bao), lapho imbewu yethulwa khona ukudlala, kanye nesiteji esikhulu esibizwa ngokuthi hizi zetu (isiteji mtaji), esiqala ngemuva komnyakazo obeke imbewu yokugcina ebhodini.
- Ukunyakaza kungaba kanye noma ngaphandle kokuthwebula.Ukunyakaza okungabambi kwaziwa nangokuthi nemo.Ukuthwebula kuyimpoqo.
- Imfuneko yokuthwebula iwukuba okungenani kube nezimbobo ezimbili ezihlezi zibhekene emigqeni yangaphambili yabadlali.Noma yikuphi ukuma okunjalo kuholela ekuthwebuleni ngesikhathi sesiteji esingu-nemo, kodwa esigabeni esithi hizi zetu imbewu yokugcina yomzuliswano wokuqala kufanele iwele embobeni ephikisiwe ukuze kubanjwe ngempela.Okuqukethwe kumugqa ongaphambili wombangi kuphela okungabanjwa;abasemgqeni wakhe ongemuva baphephile.
- Uma isiqephu sokuqala somnyakazo singabambi, akukho lutho oluzothathwa ekuhambeni okuphelele.Uma i-lap yokuqala ithwebula, ukuthwebula okuningi kungalandela, ngisho noma kuphazanyiswe ama-lap angabambi.
- Uma imbewu eyi-16 noma ngaphezulu ihlwanyelwe ethangeni lokuqala, akukho lutho oluzobanjwa (lo mthetho usebenza kuphela esigabeni sesibili).
Nemo Stage (the namu stage of Zanzibarian Bao)
kuu
- Uma kungenzeki ukuthwebula, umdlali uthatha imbewu endaweni yakhe yokugcina ayifake embobeni engenalutho kumugqa wakhe ongaphambili:
- Uma umdlali eno-kuu, akavunyelwe ukufaka imbewu kuyo ngaphandle uma kuwukuphela kwembobo kumugqa wakhe ongaphambili.
- Uma umdlali engena kuu, angakwazi ukwengeza imbewu emgodini oqukethe okungenani izimbewu ezimbili, ngaphandle uma zonke izimbobo ezingenalutho kumugqa ongaphambili zingama-singletons.
- I-kuu ayisoze yaba nezimbewu ezingaphansi kwesithupha.Uma, kokuthi takata, imbobo yomdlali okuwukuphela kwayo okuhlala kuyo kumugqa wakhe ongaphambili ingu-kuu enezinhlamvu eziyisithupha, nakuba ibikade ineziningi ngaphambili, imbewu iyengezwa kokuphakathi, okuthi ngemva kwalokho athululwe futhi kutshalwe noma kukuphi, ngaleyo ndlela kucekeleke phansi i-kuu phakade.
- Emva kwalokho umdlali ucosha zonke izimbewu kulo mgodi azihlwanyele emigodini elandelanayo noma ikuphi (ngokuhamba kwewashi noma ngokuphambene newashi).
- Uma imbewu ifakwa ku-kuu, uthatha izimbewu ezimbili kuphela kuyo azihlwanyele noma ikuphi.
- Uma imbewu yokugcina ihlwanyelwe emgodini ongenalutho, kodwa hhayi kuu, okuqukethwe kwayo kuyathathwa futhi ukuhlwanyela kuqhubeke kuze kube yilapho imbewu yokugcina iwela emgodini ongenalutho, ophetha futhi ukujika.
- Uma i-lap igcina kokuthi kuu, umnyakazo awuqhubeki futhi ukujika kuphelile ngaphandle kokulibala.
kuu
- Ngemuva kokuthi umdlali efake imbewu embobeni enomthelela ekuthwebuleni, uthatha okuqukethwe kwembobo engaphakathi yombangi ebhekene nayo futhi ayihlwanyele emaphakathi nomugqa wakhe ongaphakathi eqala ngo-kuu:
- Uma ethwebule ku-kuu, kufanele aqale kokuthi safari ohlangothini olufanayo (kwesokunxele noma kwesokudla).
- Uma ethwebule emigodini emine emaphakathi, angakhetha okuthi kuu.
- Uqhubeka emathangeni njengaku-kuu ngaphandle uma imbewu yokugcina iphonswa embobeni engaphakathi yomugqa wakhe ongaphakathi futhi imbobo ephambene yombangi nayo ayinalutho, okuholela ekubanjweni okunye:
- Imbewu ebanjiwe manje kufanele itshalwe ibheke enkabeni isuka ku-kuu ebheke lapho efike khona (ukuze isiqondiso sokuhlwanyela sihlale singashintshiwe), ngaphandle uma ethwebule ku-safari kwenye ingxenye yomugqa;bese eqala ku-kuu walolu hlangothi futhi isiqondiso sokuhlwanyela siyahlehliswa.
- Uma umdlali eqeda ingquza ku-kuu yakhe, angakhetha ukuyeka ukuhlwanyela noma aqhubeke (okuthiwa safari), okungabhubhisa okuthi kuu phakade.
Hizi Zetu Stage (the mtaji stage)
takata
- Uma umdlali engenazo izimbewu zokugodla ezisele futhi engakwazi ukuthwebula, angakhetha noma iyiphi imbobo yomugqa wakhe ongaphambili (okuhlanganisa i-takata) equkethe imbewu engaphezu kweyodwa, abese ehlwanyela okukuyo noma ikuphi.
- Uma kukhona ama-singletons kuphela kumugqa wangaphambili, angase abambe imbobo kumugqa wakhe ongemuva, kodwa awekho ama-singletons.Umnyakazo uqhubeka nokuzungeza okuningi kuze kube yilapho imbewu yokugcina iphonswa emgodini ongenalutho.
- Umugqa ongaphambili angeke uze ungabi nalutho, ngisho nangokwesikhashana.Uma okuwukuphela kwembobo kumugqa ongaphambili kungu-takata futhi iqukethe imbewu ezimbili noma ngaphezulu, kufanele zihlwanyelwe maphakathi nomugqa wangaphambili.
- Umnyakazo wokuqala othi takata kufanele uqale ngokuthi kuu, uma usekhona.
hizi zetu
- Ukuthwebula kungenziwa kusukela kunoma iyiphi imbobo kunoma yimuphi umugqa ngezinhlamvu okungenani ezimbili.Imbewu ebanjiwe ihlwanyelwa ethangeni elisha maqondana nendawo ukusuka ku-hizi zetu ebheke lapho eqhamuke khona, ngaphandle uma ethwebule ku-safari kolunye uhlangothi lomugqa;bese eqala ngapha bese ehlehliswa indlela yokuhlwanyela.
- Uqhubeka emathangeni kuze kube yilapho imbewu yokugcina iwela emgodini ongenalutho.
- Ngokuphambene nesiteji hizi zetu, umdlali kufanele safari (aqhubeke nokuhlwanyela) uma ukuhlwanyela kugcina ngo-kuu.
- Okuqukethwe kwembobo ebigodlwe ngu-hizi zetu kufanele kuthathwe, ngisho noma okuqukethwe kwezinye izimbobo nakho kusengozini.
takata:
- Umthetho okhethekile wesiteji esithi hizi zetu.Uma ngemva kokuthi takata ukuhambisa okuqukethwe kwembobo yombangi oyedwa kuphela kusengozini yokubanjwa, kodwa ayikho neyodwa imbobo yomdlali esengozini (okungukuthi, ophikisana naye kufanele takata), le mbobo ithi takasiaed.Umdlali omelene naye akakwazi ukuqala ukujika kwakhe kuyo, futhi ngeke kuqhutshekwe nomnyakazo uma isondo ligcina kukho, ngaphandle uma kufinyelelwe emlenzeni wokuqala ku-kuu.I-kuu ngokwayo ayikwazi ukuba ngu-takasiaed, noma imbobo okuwukuphela kwayo okuhlala kuyo noma okuwukuphela kwayo equkethe imbewu engaphezu kweyodwa kumugqa ongaphambili womdlali.
Ukubamba
- Ukuthwebula kuyimpoqo futhi kuthinta kuphela umugqa ongaphambili wombangi;imbewu yomugqa ongemuva iphephile.
- Ukuthwebula i-first-lap kuyadingeka kunoma yikuphi ukuthwebula ekuhambeni (okunokuthwebula okuningi okuvunyelwe kamuva).
- Umnyakazo ohlwanyela imbewu engu-16 noma ngaphezulu ethangeni lawo lokuqala alibambi lutho (hizi zetu isigaba kuphela).
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlali uwina ngo-"Bao hamna", okusho ukuthi uthwebula zonke izimbewu zomugqa ongaphambili wesitha, noma ngokushiya isitha sakhe ama-singletons nje, ukuze angakwazi ukunyakaza.
- Imvamisa kudlalwa umdlalo ofika kwemithathu, ophela lapho nje umdlali esewine imidlalo emibili.
Amanothi
- Umdlalo: NgesiSwahili, Bao (Mankala): The Swahili Ethic in African Idiom isebenza njengegama elijwayelekile lanoma yimuphi umdlalo webhodi.Igama elithi baraza ("ibhodi lamatshe/amagobolondo") noma Bao la Komwe ("ibhodi lembewu ye-bonduc") lihlukanisa le mancala yendabuko kwezinye izinto zokuzilibazisa ezidumile e-Lamu, njengokuthi Bao la Dama (drafts) kanye no-@MT5@@ (chess noma ama-dominoes).
- Umdlalo: Njengoba uPhilip Townshend abhala encwadini yakhe ye-ethnography yango-1982 Bao (Mankala): The Swahili Ethic in African Idiom, umdlalo womphakathi ezindaweni ezivulekile zemihlangano yedolobhana (baraza) kanye namavulandi emigwaqo bekuyisikhungo somphakathi esigcwele abesilisa, kuyilapho abesifazane ngokwesiko bedlala ngokungcebeleka emagcekeni emizi yangasese.
- Umdlalo: Imiqhudelwano esemthethweni ngokwesiko ibangwa njengochungechunge oluhamba phambili kwezintathu, okuphetha isikhathi lapho umdlali ethola khona ukunqoba kwemidlalo emibili.
Source: Mancala World – Bao la Kete