Adji Kui I
Rodzaj gry: Dwurzędowa mancala afro-kubańska (Matanzas, Kuba) — siew pojedynczego okrążenia przeciwnie do ruchu wskazówek zegara z dołków z dwoma lub więcej ziarnami, zbicia łańcuchem wstecz dwójek i trójek w rzędzie przeciwnika oraz przejście przy pozycjach z samymi pojedynczymi bitami.
Zagraj w tę grę w przeglądarce
Przegląd
Adji Kui oznacza dwie rzadkie, ważne kulturowo afro-kubańskie gry mancala zachowane w historycznym mieście portowym Matanzas na Kubie i wokół niego. Udokumentowane w 1991 roku przez kubańską muzykolog i etnolożkę Ruth Magalys Wilson Ferrer, gry te przetrwały stulecia w hermetycznym kręgu rodzin pochodzenia Arará. W odróżnieniu od rdzennych ludów Arara z brazylijskiej Amazonii społeczność Arará na Kubie reprezentuje dumne dziedzictwo przodków Fon, Ewe, Popo i Mina przewiezionych z Wybrzeża Niewolniczego Zatoki Beninu (współczesny Benin i Togo) podczas transatlantyckiego handlu niewolnikami. Nazwa Adji odzwierciedla wprost przodków Ewe i Fon słowo oznaczające mankalę, co poświadcza trwałą siłę zachodnioafrykańskich tradycji kulturowych pielęgnowanych w afro-kubańskim życiu domowym.
Pierwszy wariant, Adji Kui I, należy zdecydowanie do rodziny Oware, choć wykazuje charakterystyczne adaptacje regionalne. Gra toczy się na planszy bez magazynów, liczącej dwanaście dołków. W odróżnieniu od klasycznego Oware pojedynczym bitom (dołkom zawierającym tylko jedno ziarno) stanowczo zabrania się ruchu; gracz, który ma wyłącznie pojedyncze bity lub puste dołki, musi opuścić swoją turę. Zbicia odzwierciedlają znaną kaskadę wsteczną przez dołki przeciwnika zawierające dwa lub trzy ziarna, a gra kończy się, gdy malejące kamienie krążą w nieskończoność po planszy, a każdy gracz zgarnia pozostałe ziarna po swojej stronie.
Plansza
- Rzędy/szeregi: Dwa
- Dołki w rzędzie: 6 (12 dołków łącznie)
- Magazyny: Brak
- Ziarna na dołek na start: 4
- Ziarna łącznie: 48
- Każdy gracz kontroluje rząd sześciu dołków najbliższy sobie.
Jak grać
- Gracze wykonują ruchy na zmianę, poruszając się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara przez dwanaście dołków.
- W swojej turze aktywny gracz wybiera dowolny dołek po swojej stronie zawierający dwa lub więcej ziaren (pojedynczych bitów nie można wysiewać).
- Gracz podnosi wszystkie ziarna z wybranego dołka i wysiewa je jedno po drugim do kolejnych dołków przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
- Siew kończy się po jednym okrążeniu; nie ma siewu sztafetowego.
- Jeśli w swojej turze gracz ma wyłącznie pojedyncze bity lub całkowicie puste dołki, nie ma legalnych ruchów i musi przejść.
Zbieranie
- Jeśli ostatnie ziarno siewu wpadnie do dołka przeciwnika i doprowadzi jego zawartość do dwóch lub trzech ziaren, ziarna te są natychmiast zbierane.
- Łańcuch wstecz: Jeśli dołek bezpośrednio poprzedzający dołek wpadnięcia w sekwencji siewu również znajduje się po stronie przeciwnika i zawiera dwa lub trzy ziarna, jego zawartość także jest zbierana. To wsteczne zbieranie trwa nieprzerwanie wzdłuż rzędu przeciwnika, aż dotrze do dołka, który nie zawiera dwóch lub trzech ziaren, albo aż powróci do rzędu samego gracza.
Koniec gry i zwycięstwo
- Gdy ostatnie pozostałe ziarna krążą nieustannie po planszy bez dalszych zbić, gra się kończy.
- Ziarna pozostałe na planszy dzieli się według własności: każdy gracz zbiera ziarna spoczywające w dołkach po swojej stronie.
- Gracz, który zebrał więcej ziaren, wygrywa grę. Jeśli każdy gracz zbierze 24 ziarna, gra kończy się remisem.
Uwagi
- Przetrwanie Adji Kui w Matanzas daje uderzające okno na życie społeczne kubańskich cabildos Arará (towarzystw wzajemnej pomocy i bractw religijnych). Podczas gdy afro-kubańskie tradycje religijne, takie jak bębnienie Arará Dajomé i święte pieśni, uzyskały akademickie uznanie wcześniej, rozrywki rekreacyjne, takie jak mancala, były cicho pielęgnowane w prywatnych domowych warunkach.
- Gra towarzysząca, Adji Kui II, wprowadza siew sztafetowy wielokrotnego okrążenia i zbicia casa czterech bitów, zbliżając ją mocno do dominikańskiego Hoyito.
Source: Mancala World – Adji Kui I