Nsolo
Uhlobo lomdlalo: Four-row mancala (two players or teams) without stores, 8 to 36 holes per row; continuous relay sowing; empty inner-landing frontal capture with secondary free-choice board stripping.
Uhlolojikelele
U-Nsolo (okubuye kuqoshwe emibhalweni yamakholoni njengo-Nchombwa) iyi-mancala eyimigqa emine yendabuko kubantu baseNgoni (Angoni) baseMalawi nasempumalanga yeZambia.Yaqoshwa okokuqala ngo-1913 udokotela wamakoloni waseBrithani uDkt. Meredith G. Sanderson endaweni evikelekile yaseNyasaland, imithetho yokuncintisana enemininingwane yabhalwa ngokusemthethweni ngo-1975 kubadlali baseNdola, eZambia.Eyaziwa njengomunye wemidlalo emikhulu ye-mancala emhlabeni, amabhodi eNsolo amboze phansi avame ukunwetshwa kusukela kumagridi angu-4×8 kuya kuzakhiwo eziyisikhumbuzo ezingu-4×36 ezidinga imbewu engu-284, evame ukuphikiswana nayo amaqembu omphakathi ayizimbangi.Ihlukile phakathi kwama-mancala anemigqa eminingi, ukuthwebula okuphambili endaweni engenalutho yangaphakathi kunikeza umdlali ilungelo lokuthola ibhonasi yesigaba sesibili elimazayo: ukuhlubula inani elilinganayo lembewu yesitha kunoma yikuphi endaweni yombangi.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Four
- Imigodi emugqeni: 8 to 36 (ranging from 4×8 up to 4×36 holes; large layouts are typically played by opposing teams).
- Izinqolobane: None.
- Izinto zasekuqaleni: Two stones in every hole except the rightmost hole of each player's inner row (as viewed from that player's seat), which begins empty. On the maximum 4×36 board, 284 stones are utilized.
- Isifunda: Each player or team exclusively commands the two rows on their side of the board.
Indlela Yokudlala
- Abadlali bashintshana ngokushintshana.
- Umdlali uqala ngokuphakamisa zonke izinto zokubala kunoma iyiphi imbobo enobungani equkethe amatshe amabili noma ngaphezulu futhi awahlwanyele ngalinye ngalinye ngokuphikisana newashi azungeze isekethe yakhe yemigqa emibili.
- Uma itshe lokugcina liwela emgodini okuhlala kuwo, wonke amatshe akuleyo mbobo (okuhlanganisa nekhawunta esanda kuwa) ayaqoqwa futhi atshalwe kuqhubeke emlenzeni wokudluliselana oqhubekayo.
- Umnyakazo wokuhlwanyela uphela lapho itshe lokugcina lihlala emgodini ongenalutho.
- Ama-singletons anyakazayo: Umdlali angakhetha futhi ahlwanyele amatshe angawodwa uma kungekho migodi equkethe amatshe amabili noma ngaphezulu esele eceleni kwawo.Noma kunjalo, i-singleton ingasuswa kuphela uma imbobo elandela ngokushesha eduze kwesekethe ingenalutho.
Ukubamba
- Uma itshe lokugcina le-lap lihlala embobeni engenalutho phakathi komugqa ongaphakathi womdlali, futhi imbobo ephikisanayo kumugqa ongaphakathi wombangi iqukethe amatshe, ukuthwebula kwangaphambili kwenzeka:
- Wonke amatshe ahlala emgodini ongaphakathi ophikisanayo ayabanjwa futhi akhishwe unomphela ekudlaleni.
- Umugqa webhonasi wesibili: Ngokungeziwe ekuthwebuleni okungaphambili, umdlali unelungelo lokukhetha futhi asuse inombolo efanayo yamatshe kunoma yikuphi ngaphakathi kwendawo yombangi.Lawa matshe ebhonasi nawo asuswa unomphela ekudlaleni.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlalo uyanqanyulwa lapho umdlali esula noma eshiywa ngaphandle kwamatshe asele ohlangothini lwakhe lwebhodi.
- Uma indawo eqondile yebhodi iphinda, umdlalo ubizwa ngokuthi umdwebo.
Amanothi
- Izinto ezizodwa ezikhawulelwe: Nakuba amabhodi omqhudelwano ajwayelekile evamise ukuba namakholomu angu-8 (imigodi engu-32), imidlalo evamile yomphakathi edlalwa emthunzini wezihlahla zasesigodini ingafinyelela emigodini engama-36 umugqa ngamunye, edinga amatshe amatshe noma imbewu engu-284 futhi ibangwe yiwo wonke amaqembu amadolobhana.
- Izinto ezizodwa ezikhawulelwe: Ama-Singletons awakwazi ukuqoqwa ngenkathi noma yimiphi imigodi ephethe imbewu emibili noma ngaphezulu isala ohlangothini lomdlali;ngisho nasemdlalweni wakamuva, i-singleton ingase ithuthuke kuphela uma umgodi wayo olandela ngokushesha ungenalutho, okwenza ukuqondisa komdlalo kube namaqhinga futhi kuthambekele ku-zugzwang.
- Amadokhumenti omlando kaDkt. Meredith G. Sanderson ahlinzeka ngemininingwane ebalulekile ye-thnographic mayelana nekhulu lama-20 leminyaka Emaphakathi yezempi yokuzilibazisa nezokungcebeleka kwe-Afrika Ephakathi.
Source: Mancala World – Nsolo