Wahree
Uhlobo lomdlalo: Two-row Caribbean mancala (United States Virgin Islands) — single-lap counter-clockwise sowing, backward-chaining captures of twos and threes, and permissible grand-slam "wipe-out" captures that immediately conclude the game.
Uhlolojikelele
I-Wahree (ephinde yapelwa ngokuthi Wari) iyi-mancala yendabuko yase-United States Virgin Islands, egcinwe ngothando olukhethekile esiqhingini sase-Saint Croix.Umdlalo uyiswe e-Danish West Indies eminyakeni engamakhulu amabili edlule ngabantu baseNtshonalanga Afrika ababegqilazwe, lo mdlalo ungowomndeni wakwa-Oware womlando.Njengoba ukuzilibazisa kwesimanje kwanda phakathi nekhulu lama-20, u-Wahree wabhekana nokuguguleka kwamasiko, wabuyela enkumbulweni ethule eceleni kwamabhaladi endabuko e-Cariso nemidanso ye-Bamboula;Umlobi weCrucian uJames Weeks wakhumbula ukuthi isizukulwane sakhe sakhula sinezinkumbulo ezingacacile zabazali zokuzijabulisa.
Ukuvuselelwa okunamandla kwavela maphakathi nawo-1980, lapho othisha bezikole zamabanga aphansi eSaint Croix belwela i-Wahree njengethuluzi elisebenzayo lokufundisa ukucabanga ngezibalo, ukudonswa kwemali okunengqondo, kanye namagugu e-African diasporic.Umqhudelwano wokuqala we-inter-school waba ngo-November 30, 1984, e-Cooperative Extension Service e-Kingshill, lapho abashadikazi abancane baklonyeliswa ngamabhodi e-mahogany aphucuziwe aklanywe ngesandla ngu-Raphael Perez Davis we-Golden Grove Correctional Facility.Imiqhudelwano yaminyaka yonke inwetshiwe yafinyelela kuMbukiso Wezolimo Nokudla Wokudla (i-Agrifest), lapho umpetha waseGhana u-Kofi Boateng ethole khona ukuhlonishwa okuphezulu.Namuhla, i-Wahree igujwa kuwo wonke amakilasi e-Virgin Islands, ikakhulukazi phakathi neNyanga Yomlando Weziqhingi zaseVirgin njalo ngoMashi.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Two
- Imigodi emugqeni: 6
- Izinqolobane: Optional store at either end for captured counters
- Imbewu ngomgodi ekuqaleni: 4 (48 seeds in total)
- Izinto zomdlalo: Polished grey nickernuts (Caesalpinia bonduc), locally nicknamed "burning stones" because their hard shells generate friction heat when rubbed briskly together.
Indlela Yokudlala
- Umdlalo uqhubeka ngokuphikisana newashi eduze kwezindlu eziyishumi nambili.Abadlali bashintshana ngokushintshana.
- Ngakolunye uhlangothi, umdlali ucosha zonke izimbewu kwenye yezindlu zakhe eziyisithupha azihlwanyele ngayinye ngayinye ezindlini ezilandelayo ngokuphambene newashi.
- Isibopho sokuphakela: Uma indlu iphethe imbewu eyi-12 noma ngaphezulu, isiqephu esigcwele siyaqedwa futhi imbobo yokuqala engenalutho iyeqiwa ngesikhathi sokuhlwanyela.
- Isibopho sokuphakela: Umdlali uyadingeka ukuthi adlise isitha umugqa wakhe ungenalutho ngokuphelele, inqobo nje uma umnyakazo otholakalayo ungawisa imbewu ebhodini.
Ukubamba
- Uma imbewu yokugcina yokuhlwanyela ihlale endlini yombangi iletha isamba sayo izimbewu ezimbili noma ezintathu, lezo zimbewu zithathwa esitolo somdlali.
- Umthetho wokuqothula: Izindlu zezimbangi ezandulele nazo eziphethe izimbewu ezimbili noma ezintathu zithwetshulwa ngokulandelana okunganqamuki.
- Umthetho wokuqothula: Ngokungafani ne-Oware yakudala, i-Wahree ivumela ngokusobala umdlali ukuthi "asule" (noma "aphange") omelene naye ngokubamba zonke izibali ezisele emgqeni wazo.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Uma umdlali ethwebula, umdlalo uphela ngokushesha;zonke izimbewu ezisele ebhodini ziyashanelwa bese zinikezwa umdlali owenze umnyakazo wokugcina wokusula.
- Emidlalweni ephetha ngokuvala okuvamile (lapho kungenzeki khona ukusulwa), noma iyiphi imbewu ebelesela ebhodini ifunwa ngumdlali ohlezi ohlangothini lwakhe.
- Umdlali onesamba esiphezulu sezinhlamvu ezithathiwe uwina umdlalo.
Amanothi
- Imithetho yomlando yomdlalo yabhalwa ngo-1995 isazi semvelo esingu-Crucian u-Olassee Davis, ngezincazelo ezibalulekile zamaqhinga ezanikezwa ngo-2010 ngumdlali oyinhloko u-Kofi Boateng engxoxweni nomcwaningi wemidlalo u-Ralf Gering.
- Igama elihlukile le-Crucian elithi "amatshe avuthayo" libonisa isikhathi sokuzilibazisa sasesikoleni esidumile sokuhlikihla ama-nickernut engutsheni kuze kushise futhi uwacindezele kancane engalweni yomngane.
Source: Mancala World – Wahree