Mangola (yendabuko)
Uhlobo lomdlalo: Four-row mancala without stores (Democratic Republic of the Congo) — two seeds per hole initial setup, distinct redistribution opening, relay sowing with empty-hole slide, double-hole front-row captures, and defeat by immobilization.
Uhlolojikelele
I-Mangola ibusa njengendawo yokuchitha isizungu e-mancala e-Democratic Republic of the Congo, ethokozelwa kabanzi ngaphesheya komfula i-Congo, ifinyelela enyakatho ngaseCentral African Republic nasempumalanga ngase-Great Lakes.Irekhodwe ngokuningiliziwe isazi se-ethnograph u-Suzanne Comhaire-Sylvain e-Leopoldville (i-Kinshasa yesimanje) ngo-1952, lo mdlalo wathandwa kakhulu amantombazane nabesifazane, ababelandelela amabhodi esikhashana emhlabeni oyisihlabathi noma amagridi anoshoki emigwaqweni yomgwaqo kakhonkolo.Igeyimu izihlukanisa nesakhiwo esihle sezigaba ezimbili: umzuliswano oyisingeniso lapho abadlali behlela khona imigqa yabo emibili ekucushweni okuhlaba umxhwele, okulandelwa ukuhlwanyelwa kwe-fluid relay lapho ukuhlaliswa kwemigodi engenalutho kusunduzela imbewu yokugcina phambili embotsheni engumakhelwane ukuze "ilale."
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Four
- Imigodi emugqeni: 8
- Izinqolobane: none
- Imbewu ngomgodi ekuqaleni: 2 (total seeds: 64)
- Abantu abadala badlala emabhodini amahle anezimbobo eziqoshwe phezulu;izingane zimba ibhodi emhlabathini noma zidwebe ngoshoki kukhonkolo.
Indlela Yokudlala
- Abadlali ababili;Umdlali ngamunye ulawula imigqa emibili ohlangothini lwakhe futhi uhamba kuphela kule migqa emibili.
- Abadlali bayashintshana ngokuhamba.
- Umnyakazo wokuqala womdlali ngamunye ukhethekile: imbewu isakazwa kabusha ngokuthatha okuqukethwe kwembobo eyodwa kufakwe kwelandelayo.Uma umdlali ngamunye eke wathutha kanye, ibhodi liyahlolwa elinezimbobo ezinezinhlamvu ezine nezimbobo ezingenalutho.
- Umnyakazo wesibili womdlali ngamunye kufanele uqale ukusuka kwesokunxele- noma kwesokudla-imbobo yomugqa wakhe wangaphandle noma ongaphakathi.
- Ngokuphenduka kwakhe umdlali ucosha zonke izimbewu zomunye wemigodi yakhe equkethe okungenani izimbewu ezimbili azihlwanyele ngokuphambene newashi, ngayinye ngayinye, emigodini elandelayo.Ama-Singleton awakwazi ukususwa.
- Uma imbewu yokugcina iphonswa emgodini ongenalutho, iyiswa emgodini olandelayo bese ijika liyaphela.
- Uma imbewu yokugcina iwela emgodini ongenalutho, okuqukethwe kwayo (kuhlanganise nembewu yokugcina esabalalisiwe) kusatshalaliswa kwelinye ithanga (ama-laps amaningi).
Ukubamba
- Uma imbewu yokugcina iwela embotsheni engenalo lutho kumugqa ongaphakathi, futhi izimbobo ezimbili eziphambene zombangi ziqukethe imbewu, umdlali uthatha okuqukethwe kwembobo yakhe kanye nazo zombili izimbobo zombangi, abese eqala ngazo ezungezini elilandelayo ngemva kwembobo ebambe iqhaza.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Uma umdlali engakwazi ukunyakaza (uhlangothi lwakhe lwebhodi alunalutho noma luqukethe ama-singletons kuphela), ulahlekelwe umdlalo.
Amanothi
- Igama elithi Mangala kucatshangwa ukuthi lisuselwa kumsuka wesi-Arabhu obanzi manqala (okusho "ukuhambisa" noma "ukudlulisa") noma njengokwakheka kobuningi okubhekisela embewu (ngola).E-Kinshasa, yayivame ukubizwa ngokuthi Angola.
- Uma ukulandelana kokuhlwanyela kuwisa imbewu yayo yokugcina emgodini ongenalutho, abadlali baseCongo ngokomlando bababaza Mangala ("imbewu iyalala"), okuphawula isiphetho esimnene sejika njengoba imbewu iqhubekela kwenye indawo.
- I-European travelogues kusukela emakhulwini eminyaka angaphambilini ngezikhathi ezithile yayibhala umdlalo waseMpumalanga Eseduze Mangala ngokuthi "Mangola," kodwa isiko lemigqa emine yaseCongo imele ukuziphendukela kwemvelo okuhlukile kwe-Afrika Emaphakathi.
- Imithetho esetshenziswe lapha ibonisa imithetho ye-Leopoldville yakudala eyaqoshwa ngu-Suzanne Comhaire-Sylvain (1952).