Bao Kigogo
Uhlobo lomdlalo: Four-row traditional mancala without stores; 2 players, 12 pits per rank; counterclockwise multi-lap relay sowing on own ranks with empty-landing front-row and back-row file captures.
Uhlolojikelele
I-Bao Kigogo iyi-mancala enwetshiwe enemigqa emine edlalwa abantu bakwaGogo (Wagogo) endaweni emaphakathi nesifunda sase-Tanzania sase-Dodoma.Lo mdlalo waqoshwa okokuqala ngo-1911 ngumfundisi waseJalimane wamaLuthela uMartin Klamroth, owabuka imidlalo endaweni yaseMpapua (yesimanjemanje iMpwapwa) futhi wabhala imithetho yawo ku-Archiv für Anthropologie.Ngokwesakhiwo esihlobene nokuthi Bao Kiarabu (igama lesiSwahili esisogwini elithi Hawalis), i-Bao Kigogo ivuleka kugridi engu-4×12.Ihlanganisa ukuhlwanyela okuqhubekayo okuphambene newashi kwe-multi-lap relay nokucushwa kokuvuleka kwe-asymmetric, edinga abadlali ukuthi bakhe ama-cascade amaqhinga ajulile aphelela emaphaketheni angaphambili angenalutho ukuze ahlubule amafayela ezimbangi.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Four
- Imigodi emugqeni: Twelve (48 holes total)
- Izinqolobane: None (captured stones are removed permanently from play)
- Umdlali ngamunye ulawula amarenki amabili ohlangothini lwabo lwebhodi.
- Ukuhlelwa kwasekuqaleni:** Two seeds in every hole except the opposing end holes of the inner rows, which start empty (92 seeds total):
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 0
0 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
Indlela Yokudlala
- Abadlali bayashintshana ngokuhambisa amatshe.
- Umdlali ucosha wonke amatshe kunoma iyiphi imbobo eseceleni kwakhe equkethe okungenani izimbewu ezimbili futhi azihlwanyele ngokuphikisana newashi, awise itshe elilodwa emgodini ngamunye emazingeni abo amabili.
- Izinto ezizodwa: Uma itshe lokugcina ethangeni liwela embobeni ehlala abantu abaningi, konke okukuyo (kuhlanganise netshe elisanda kuwa) kuyacoshwa futhi kutshalwe ethangeni elisha kusukela embobeni elandelayo.
- Izinto ezizodwa: Ijika liyaphela lapho itshe lokugcina liwela emgodini ongenalutho.
- Izinto ezizodwa: Amatshe angawodwa anganyakaziswa kuphela uma umdlali engenazimbobo ezinembewu ezimbili noma ngaphezulu.I-singleton ingase ingene emgodini oseduze kuphela uma leyo mbobo ingenalutho okwamanje.
Ukubamba
- Uma itshe lokugcina lomnyakazo lihlala embobeni engenalutho kumugqa ongaphambili womdlali, futhi kuthathwa imbobo yomugqa ongaphakathi ephambene ngokuqondile, wonke amatshe akuleyo mbobo yomugqa ongaphambili uyathathwa futhi akhishwe ekudlaleni.
- Uma imbobo yomugqa ongemuva yombangi kuleyo kholomu efanayo nayo igcwele, amatshe ayo ayabanjwa, okwenza ifayela lithathwe ngokugcwele.
- Amatshe kumugqa ongemuva wesitha aphephile ngaphandle uma imbobo yomugqa obheke phambili ibanjwe ngendlela efanayo.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlali uyawina uma ethwebula ngempumelelo wonke amatshe ezimbangi zakhe, noma eshiya omelene naye enyakazekile kungekho mnyakazo osemthethweni.
- Umdlalo udwetshwa uma isikhundla sebhodi siphinda (umjikelezo).
Amanothi
- Umbhalo womlando: Ukushiya amakhona amelene emigqa yangaphambili engenalutho (Umugqa 1 ikholomu 11 kanye Nomugqa 2 ikholomu 0) kuvimbela ukuvuleka kwe-symmetry futhi ngokushesha kuqubule umncintiswano phezu kwamafayela amaphakathi.
- Umbhalo womlando: Isondelene kakhulu no-Afrikanische Brettspiele (Archiv für Anthropologie), Njombwa (Mozambique), kanye nemidlalo yokudluliselana yemigqa emine eseningizimu nasempumalanga ye-Afrika.
- Umbhalo womlando: Martin Klamroth, Afrikanische Brettspiele, in Archiv für Anthropologie (1911).
Source: Mancala World – Bao Kigogo