En Dodoi
Uhlobo lomdlalo: Two-player, two-row mancala without stores featuring multi-lap relay sowing that terminates in empty pits; landing in an empty hole on one's own side captures the opposite pit together with the triggering seed
Uhlolojikelele
I-En Dodoi (ubuningi: En Dodo) iwumdlalo wendabuko wemigqa emibili wokubala bese uthwebula odlalwa phakathi kwezigaba ze-Loitha ne-Kisonga zabantu baseMaasai enyakatho yeTanzania.Iqhudelana emabhodini okhuni aqoshiwe anesilinganiso esingaba amafidi amabili ubude, amameshi asebenzisa ama-nickernuts abushelelezi, ayindilinga (Caesalpinia bonduc) njengokudlala izinto zokubala.Emphakathini wamaMaasai, lo mdlalo ubudlalwa kakhulu ngabafana abancane kanye nabelusi abasakhula;amaqhawe aqalisiwe (morans) ayengavamile ukuyidlala—ekhetha indawo enkulu enamasu ye-En Gehé—ngenkathi amasiko evimbela ngokuqinile abesifazane ukuthi badlale.I-akhawunti yokuqala yaseNtshonalanga ye-En Dodoi yashicilelwa ngo-1904 ngu-Moritz Merker (1867-1908), ukapteni we-Imperial Protection Troops (Kaiserliche Schutztruppe) yase-German East Africa ebungazwa kabanzi njengengqalabutho ye-ethnologist yamaMaasai.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Two
- Imigodi emugqeni: 6–10
- Izinqolobane: None
- Imbewu ngomgodi ekuqaleni: 4 (48–80 counters depending on board length)
- Isigama sendabuko: each hole is called en gurtóto (pl. 'n gurtót); each player commands one row (ol mátua, pl. el mátuan); the playing counters are termed os soid (pl. es soido).
Indlela Yokudlala
- Ngesikhathi sabo, umdlali uphakamisa zonke izimbewu zisuka kweyodwa yezimbobo azisebenzisile futhi azisabalalise ngayinye ngayinye ngendlela ephambene newashi ezimbobeni ezilandelayo ebhodini.
- Uma imbewu yokugcina iwela emgodini okuhlala kuwo, zonke izinto zokubala kuleyo mbobo ziyacoshwa ukuze kuqalwe elinye igxathu (i-relay sowing).
- Ukuhlwanyela kuyaphela lapho imbewu yokugcina esatshalalisiwe iwela emgodini ongenalutho.
Ukubamba
- Uma imbewu yokugcina iwela embotsheni engenalutho phakathi komugqa womdlali, okuqukethwe kwembobo yesitha ephambene ngokuqondile kuyabanjwa.
- Imbewu ebangele ukubanjwa iphinde ithathwe futhi yengezwe echibini elithunjiwe.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlalo uphela lapho umdlali engenakho umnyakazo osemthethweni osele ekuqaleni kwesikhathi sakhe.
- Noma yiziphi izimbewu ezisele ebhodini ziyashanelwa futhi zinikezwe umdlali othathe isinyathelo sokugcina.(Merker did not explicitly document the endgame resolution, but this reflects standard Maasai mancala conventions such as those found in Enkeshui.)
- Oqhudelana naye obambe inani elikhulu lezimbewu uwina umdlalo;inani lembewu elilinganayo liholela ekudwebeni.
Amanothi
- Ngokwesiko abadlali baqhuba uchungechunge lwemidlalo kuze kube yilapho omunye umhlanganyeli efinyelela inani eliphelele lokuwina okuvunyelwene ngalo, egcina umkhondo wemiphumela yomdlalo ngezikhonkwane ezacile zezibalo zendlovu ezibizwa ngokuthi ol alai (pl. el ala).
- Inguqulo yesimanje eyaziwa ngokuthi i-Cross-Endodoi ivumelanisa izinsimbi zokuthwebula ukuze zibe nokusebenzisana kwemigqa.
Source: Mancala World – En Dodoi