Kiothi
Uhlobo lomdlalo: Two-player, two-row mancala with prison stores (2×10 board) — free opening redistribution, multi-lap relay sowing, partial hand harvesting, immune nki pits, single opposite captures, and leftmost triple-capture bonuses
Uhlolojikelele
I-Kiothi (kusuka esenzweni se-Kimeru esisho "ukubeka" noma "ukubeka") igeyimu ye-mancala eyinkimbinkimbi, ehlonishwa ngokwesiko edlalwa abantu baseMeru abahlala emithambekeni esenyakatho-mpumalanga yeMount Kenya.Iqhudelana emabhodini okhuni oluqinile cishe amayintshi angu-36 ubude, inkambu inemigqa emibili yemigodi eyishumi (boma) ezungezwe yimikhumbi emibili emikhulu eyaziwa ngokuthi "amajele."Izinto zokubala zaziwa ngokuthi "amaqhawe" (njodthie), ngokuvamile izinhlamvu ezimpunga ezibushelelezi zika-Caesalpinia bonduc.Isazi se-anthropologist uBernardo Bernardi ushicilele irekhodi lokuqala le-Ethnographic lika-Kiothi ocwaningweni lwakhe lwango-1959 The Mugwe, a Failing Prophet, ngemibiko yakamuva ngo-1972 kaBaba u-Andrew Botta echaza amakilabhu e-Kiothi asebenzayo emishini yaseMateri esifundeni saseTharaka.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Two
- Imigodi emugqeni: 10 (called boma)
- Izinqolobane: Large storage wells at either end known as "prisons"
- Imbewu ngomgodi ekuqaleni: At opening, each player places five "warriors" in each of their six rightmost pits (30 warriors per side; some accounts place them in only five rightmost pits, 25 per side).
- Ubunikazi: Each player commands the row facing them.
Indlela Yokudlala
- Ukuvulwa kabusha kokusabalalisa: Ngethuba labo lokuqala, umdlali uthululela ncamashi ababili abakubo boma futhi asabalalisa amaqhawe abo ngokukhululekile kunoma yimuphi u-nki ebhodini lonkana, kungakhathaliseki ukuthi kunobungane noma isitha.Abadlali basabalalisa kabusha omunye ngemva komunye: umdlali wokuqala ekuphenduleni 1, owesibili ekuphendukeni kwesi-2.
- boma ukumaka: Konke okuthi nki okuqukethe amaqhawe ngemva kwalokhu kusatshalaliswa kabusha kokuqala kuqokwe njengo-nki (imakwe, imigodi evikelwe).
- Amajika alandelayo: Umdlali uqala umnyakazo wakhe ngokuphakamisa noma iyiphi inombolo ekhethiwe yamasosha kweyodwa boma (ukuvuna ngesandla ingxenye kuvunyelwe) futhi awahlwanyele ngamunye ngamunye ngokuphikisana newashi kulokhu okulandelayo nki ebhodini.
- Imikhawulo yokuqala: Imithetho yeCanonical ibeka ukuthi iqhawe lokugcina lomzuliswano wokuqala akumele lihlale endaweni ethi boma yomugqa womdlali.
- Ukuyeka ukuvikela: Uma i-boma isihlwanyelwe isuka (noma idluliselwe), isimo sayo sokuthi nki sisulwa unomphela.
- I-multi-lap relay: Uma iqhawe lokugcina le-lap liwela ku-boma, konke okuqukethwe kwalo kuthathwa ukuze kuqhubeke ukuhlwanyela kwelinye ithanga.
- Ijika ekupheleni: Ukuhlwanyela kuphetha lapho iqhawe lokugcina liwela ku-boma engenalutho.
Ukubamba
- Ukuthwebula okuphambene okujwayelekile: Uma iqhawe lokugcina liwela kokuthi boma kumugqa ongenalutho womdlali, amaqhawe esitha esibhekene ngqo boma ayabanjwa, inqobo nje uma okuphambene no-nki kugcwele futhi akumakiwe nki.Amaqhawe athunjiwe kanye neqhawe elithwebulayo badluliselwa ejele lomdlali.Uma okuphambene no-boma kungenalutho noma kumakwe nki, akukho ukuthwebula okwenzekayo futhi ukujika kuyaphela.
- Ibhonasi yokuthwebula kathathu kwesokunxele: Uma iqhawe lokugcina lihlala kwesokunxele ku-boma kumugqa womdlali, umdlali unelungelo lokuthwebula okuqukethwe kwesitha esiseduze boma kwesokudla saso, inqobo nje uma ngamunye wabo ehlala, bakha i-contiguous enganqamuki ephawulwe ku-"@MT2" noma isiqalo, noma isiqalo.ihlwanyelwe kusukela ekuvulweni.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlalo uphetha lapho umdlali engenakho ukunyakaza okusemthethweni okusele.
- Wonke amaqhawe asele ebhodini ashanelwa futhi anikezwe umdlali osakwazi ukunyakaza.
- Umdlali onenani eliphakeme kakhulu lamaqhawe ejele uyawina umdlalo.
Amanothi
- I-Kiothi ithatha indawo eyodwa empilweni yesiko lamaMeru.Phakathi namahora okukhanya kwasemini, u-Mugwe (umhlonishwa ophakeme kamoya wamaMeru) wachitha isikhathi edlala i-Kiothi;njengoba kuqoshwe isazi se-anthropologist u-Rodney Needham ku-The Left Hand of the Mugwe, umyalo ongcwele wawudinga ukuthi u-Mugwe agcine isandla sakhe sobunxele sifihle ngaphansi kwendwangu ngaso sonke isikhathi, ngokufa okuzumayo okukholelwa ukuthi kungashaya noma ubani obeka amehlo kuso.
- Emdlalweni wokuncintisana, ukunqoba ngamajikijolo amabili ncamashi (okwaziwa ngokuthi "ukunqoba kweqhawe elilodwa") kuthathwa njengophawu lobuhle obumangalisayo, ngokwesiko lwaziwa ngokuthi bulingana nokubili—futhi ngezinye izikhathi kufika eshumini—ukunqoba okuvamile.
Source: Mancala World – Kiothi