Kiothi
Rodzaj gry: Mancala dwuosobowa, dwurzędowa, z magazynami-więzieniami (plansza 2×10) — swobodne redystrybucja na otwarciu, siew sztafetowy z wielokrotnym okrążeniem, częściowe branie do ręki, uodpornione dołki nki, pojedyncze zbienia naprzeciwne i premia za potrójne zbicie z najbardziej lewego dołka
Zagraj w tę grę w przeglądarce
Przegląd
Kiothi (od czasownika kimeru oznaczającego «kłaść» lub «umieszczać») to złożona i kulturowo cenna gra mankalu, w którą grają lud meru zamieszkujący północno-wschodnie zbocza Mount Kenya. Rozgrywa się ją na solidnych deskach z twardego drewna długości około 36 cali, a pole gry tworzą dwa rzędy po dziesięć dołków (boma) ograniczone po obu stronach dwoma dużymi zbiornikami na końcach zwanymi «więzieniami». Sztuki nazywane są «wojownikami» (njodthie) i są to zwykle szare, gładkie ziarna Caesalpinia bonduc. Antropolog Bernardo Bernardi opublikował pierwszy opis etnograficzny Kiothi w swoim studium z 1959 roku The Mugwe, a Failing Prophet; później, w 1972 roku, ojciec Andrew Botta opisał aktywne kluby Kiothi w misji w Materi, w dystrykcie Tharaka.
Plansza
- Rzędy/szeregi: Dwa
- Dołki w rzędzie: 10 (zwane boma)
- Magazyny: Duże doły magazynowe na każdym końcu, zwane «więzieniami»
- Ziarna na dołek na start: Na otwarciu każdy gracz układa po pięć «wojowników» w każdym ze swoich sześciu najbardziej prawych dołków (30 wojowników na stronę; niektóre przekazy umieszczają ich tylko w pięciu najbardziej prawych dołkach, 25 na stronę).
- Własność: Każdy gracz kontroluje rząd leżący naprzeciwko niego.
Jak grać
- Redystrybucja na otwarciu: w swojej bardzo pierwszej turze gracz opróżnia dokładnie dwa swoje zajęte boma i dowolnie rozdziela swoich wojowników po dowolnych boma na planszy, własnych lub przeciwnika. Gracze redystrybuują jeden po drugim: pierwszy w turze 1, drugi w turze 2.
- Oznaczenie nki: wszystkie boma, które po tej początkowej redystrybucji zawierają wojowników, zostają oznaczone jako nki (dołki oznaczone, chronione).
- Kolejne tury: gracz rozpoczyna ruch, podnosząc dowolną liczbę wojowników z jednego ze swoich boma (częściowe branie do ręki jest dozwolone), i wysiewa je po jednym przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, do kolejnych boma wokół planszy.
- Ograniczenie pierwszego okrążenia: kanoniczne reguły nakazują, aby ostatni wojownik pierwszego okrążenia nie wpadł do zajętego boma własnego rzędu.
- Wyrzeczenie się ochrony: gdy z boma zaczęto wysiewać (lub przeprowadzono przez niego sztafetę), jego status nki zostaje ostatecznie skasowany.
- Sztafeta z wielokrotnym okrążeniem: gdy ostatni wojownik okrążenia wpada do zajętego boma, cała jego zawartość zostaje zebrana, by kontynuować siew w kolejnym okrążeniu.
- Koniec tury: siew kończy się, gdy ostatni wojownik wpadnie do pustego boma.
Zbieranie
- Standardowe zbicie naprzeciwne: jeśli ostatni wojownik wpadnie do pustego boma w rzędzie gracza, wojownicy z naprzeciwległego, wrogiego boma zostają zebrani, pod warunkiem że to przeciwległe boma jest zajęte i nie jest oznaczone jako nki. Zebrani wojownicy oraz wojownik, który dokonał zbiecia, trafiają do więzienia gracza. Jeśli przeciwległe boma jest puste lub oznaczone jako nki, nie dochodzi do zbiecia, a tura się kończy.
- Premia za potrójne zbicie z najbardziej lewego dołka: gdy w najbardziej lewym boma w rzędzie gracza dochodzi do zwykłego zbicia naprzeciwnego (przeciwległe boma jest zajęte i nie jest oznaczone jako nki), ma on dodatkowo prawo zebrać zawartość trzech sąsiadujących z prawej wrogich boma, pod warunkiem że każde z nich jest zajęte, tworzą nieprzerwaną sekwencję, żadne nie jest oznaczone jako nki i każde było puste na starcie albo zostało zasiane od otwarcia.
Koniec gry i zwycięstwo
- Gra kończy się, gdy gracz nie ma już żadnego dozwolonego ruchu.
- Wszyscy wojownicy pozostali na planszy zostają zebrani i przypisani graczowi, który wciąż może grać.
- Wygrywa gracz, który ma w swoim więzieniu największą liczbę wojowników.
Uwagi
- Kiothi zajmuje wyjątkowe miejsce w życiu rytualnym meru. Za dnia Mugwe (najwyższa duchowa godność meru) spędzał czas, grając w Kiothi; jak zapisał antropolog Rodney Needham w The Left Hand of the Mugwe, święty zakaz nakazywał Mugwe trzymać lewą rękę stale ukrytą pod tkaniną, a nagła śmierć miała uderzać każdego, kto na nią spojrzał.
- W grze zawodniczej zwycięstwo przewagą dokładnie dwóch sztuk (nazywane „zwycięstwem jednego wojownika") uważa się oznaką wyjątkowej biegłości, tradycyjnie cenioną na równi z dwoma — a niekiedy dziesięcioma — zwykłymi zwycięstwami.
Source: Mancala World – Kiothi