Djenon-abe
Speltype: Twee spelers-tweerijige mancala zonder stores; 2×6-bord met relayzaaiing met meerdere omlopen; vangsten op aankomstgaten die op twee of vier zaden komen, met teruggaande ketting over beide rijen; voedingsplicht.
Overzicht
Djenon-abe is een verfijnd mancalaspel gespeeld door het Abévolk (ook bekend als de Abbey of Abbe), dat de vruchtbare regio Agnéby-Tiassa in het zuiden van Ivoorkust bewoont. Met ongeveer 180.000 mensen handhaven de Abé rijke agrarische en orale tradities rondom de historische hoofdstad Agboville. Het spel werd in 2012 voor het eerst systematisch gedocumenteerd door onderzoeker Jordi Climent Tondo tijdens zijn veldonderzoeken naar Ivorische mancalaculturen.
Djenon-abe voegt relayzaaiing met meerdere omlopen harmonisch samen met het klassieke West-Afrikaanse principe van vangst bij even pariteit. Anders dan bij spellen met één omloop kan een beurt zich dynamisch door meerdere rondgangen over de twaalf gaten kronkelen voordat hij uitloopt op een beslissende vangst over meerdere gaten.
Bord
- Rangen/rijen: Twee
- Gaten per rij: 6
- Stores: Geen
- Zaden per gat aan het begin: 4 zaden
- Zaden in totaal: 48 zaden
- Elke deelnemer bestuurt de rij van zes gaten aan zijn kant van het bord.
Speluitleg
- De spelers beurtelen om. Op zijn beurt neemt een speler alle zaden uit een willekeurig niet-leeg gat aan zijn kant van het bord op en zaait ze één voor één in een baan tegen de klok in.
- Estafettezaaiing: valt het laatste zaad van een omloop in een gevuld gat dat eerder twee, vier of meer zaden bevatte (waardoor het aantal op drie, vijf of meer komt), dan neemt de actieve speler meteen de hele inhoud van dat gat op en gaat hij verder zaaien in een volgende omloop.
- Einde van de beurt: de beurt eindigt zodra het laatste zaad terechtkomt:
- In een leeg gat (waardoor het aantal op één komt), wat de beurt zonder vangst beëindigt, of
- In een gat met één of drie zaden (waardoor het aantal precies op twee of vier komt), wat de beurt stopt en een vangst op gang brengt.
- Verplicht voeden: heeft een speler aan het begin van zijn beurt geen zaden meer in zijn rij, dan is de tegenstander verplicht om, indien mogelijk, een zet te doen die minstens één zaad in het uitgehongerde territorium van de speler brengt.
Vangen
- Wanneer het laatste zaad de inhoud van een gat op precies twee of vier zaden brengt, worden die zaden onmiddellijk gevangen en apart gelegd.
- De vangst werkt terug: bevat het gat dat vlak vóór dat gat langs het zaadcircuit ook twee of vier zaden, dan worden die eveneens gevangen. Deze ketting loopt onafgebroken terug door elke reeks ononderbroken gaten met twee of vier zaden.
- Vangsten kunnen zonder beperking aan beide kanten van het bord plaatsvinden.
Einde van het spel en winnaar
- Het spel eindigt wanneer een speler op zijn beurt geen legale zet kan doen (bijvoorbeeld geen zaden heeft en de tegenstander hem niet kan voeden), of wanneer beide spelers tot precies één zaad zijn teruggebracht.
- Terminal geschenk: heeft op het moment dat het spel vastloopt nog maar één speler zaden aan zijn kant, dan schenkt die speler gul één van die resterende zaden aan de score van de tegenstander voor de eindtelling.
- De speler met de meeste gevangen zaden wint het spel. Een stand van 24–24 geldt als gelijkspel.
Notities
- De wisselwerking tussen relayzaaiing en het oplossen van vangsten in Djenon-abe schept een eigen ritme: gaten met een even aantal zaden werken als veren die de beurt verlengen, terwijl landen in gaten met een oneven aantal (1 of 3) werkt als een arrestmechanisme dat punten oogst.
- De gewoonteregel waarbij een speler met overgebleven zaden één stuk aan de tegenstander schenkt weerspiegelt de West-Afrikaanse ethos van gemeenschappelijke milddadigheid en sportieve geest, en zorgt ervoor dat beide kanten bij het einde van het spel tastbare tekenen overhouden.
Source: Mancala World – Djenon Abe