Ayoayo
Uhlobo lomdlalo: Two-player, two-row mancala with end stores and six pits per row — multi-lap relay sowing, origin-skipping on full laps (12+ seeds), opposite-on-empty captures into the store, and compulsory opponent feeding
Uhlolojikelele
I-Ayoayo iwumdlalo wendabuko wemigqa emibili we-mancala odlalwa abantu baseYoruba eningizimu-ntshonalanga yeNigeria.Yize igama elithi "Ayoayo" (noma umane nje "Ayo") livame ukusetshenziswa ngokuhlanganyela eNigeria kumdlalo wakudala waseNtshonalanga Afrika we-Oware, le mithetho ethile yakha isiko elizimele lokuhlwanyela kabusha elihlobene eduze nelika-Eritrea elithi Andada kanye nelaseTanzania esenyakatho En Dodoi.Abadlali be-Yoruba badlala emabhodini amapulangwe amade anamarenki amabili emigodi eyisiyingi eyisithupha ezungezwe yimikhumbi yokugcina eqoshiwe (oju) ekugcineni ngakunye, belinganisa umfutho oqhubekayo wokudlulisa kanye nomsebenzi weqhinga wokusekela ukuhamba kwezimbangi zabo.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Two
- Imigodi emugqeni: 6
- Izinqolobane: Two large storage compartments (one at each end). Each player commands the row of six pits nearest to them and the store located to their right.
- Imbewu ngomgodi ekuqaleni: 4 (48 seeds in total)
Indlela Yokudlala
- Umdlali ukhetha umgodi obanjwe kumugqa wakhe, aqoqe zonke izimbewu zawo, futhi asabalalise ngayinye ngayinye ngendlela ephambene newashi emigodini elandelayo ezungeze ibhodi.Izitolo zokuphela azitshalwa kuzo.
- Uma imbewu yokugcina ethangeni iwela egodini okuhlala kulo, okuphakathi kwayo (kuhlanganise nembewu esanda kuwa) kuyacoshwa ukuze kuqalwe elinye igxathu (i-relay sowing).
- Ukuhlwanyela kuyaphela lapho imbewu yokugcina esatshalalisiwe iwela emgodini ongenalutho.
- Ukweqiwa okugcwele emathangeni: Uma umgodi othululwayo uqukethe imbewu eyishumi nambili noma ngaphezulu, umgodi wokuqala ngokwawo uyeqiwa lapho ukuhlwanyela kuqeda ukujikeleza okugcwele.
- Ukondla okuyimpoqo: Uma ophikisana naye engenambewu esele emigodini yakhe, umdlali osebenzayo kufanele akhethe umnyakazo onikeza ophikisana naye imbewu uma kungenzeka.Uma kungekho umnyakazo otholakalayo ongaletha imbewu komele isitha, umdlalo uphela ngokushesha.
Ukubamba
- Uma imbewu yokugcina yejika lokuhlwanyela iwela emgodini ongenalutho ohlangothini lwebhodi lomdlali, zonke izimbewu endaweni yesitha esiphikisayo ziwela ngqo—kanye nembewu ethwebule—ziyashuthwa futhi zibekwe esitolo somdlali.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlalo uyanqanyulwa lapho omelene naye ongakwazi ukuhamba engakwazi ukuphakelwa nganoma yikuphi umnyakazo osemthethweni.
- Zonke izinto zokubala ezisele ebhodini ziyashanelwa futhi zinikezwe umdlali owenze umnyakazo wokugcina.
- Umdlali oqoqe inani eliphezulu lezimbewu esitolo sakhe uwina umdlalo.
Amanothi
- Ngokungafani no-Oware, othembele ekuthwebuleni emuva kweketango lezimbewu ezimbili noma ezintathu endaweni yesitha, i-Ayoayo igxile ekuthwebuleni umgodi ongenalutho osuka eceleni komuntu uye ezitolo zetheminali kuhlanganiswe nokuhlwanyelwa kwe-multi-lap relay.Ilondoloza inkambiso yakudala ye-mancala yaseNtshonalanga Afrika yokuphakela (fifi), ijezisa zonke izindlela zokulamba lapho izintambo zokuhlinzeka zihlala zisebenza.
Source: Mancala World – Ayoayo