Moruba

Rodzaj gry: Mancala czterorzędowa (dwóch graczy lub drużyn) bez magazynów, zwykle 12 dołków w rzędzie; ciągły siew sztafetowy; zbicie kolumny kulala przy wpadnięciu na pusty wewnętrzny dołek (tlaba i tlola), z dwiema bezpłatnymi zbiciami z wrogich dołków.

Zagraj w tę grę w przeglądarce

Przegląd

Moruba (zapisywane także jako Maruba) to tradycyjna mankala czterorzędowa Północnych Sotho (pedi lub bapedi), pochodząca z północnych i wschodnich prowincji Limpopo i Mpumalangi w RPA (historycznie Transwal), rozwleczona po całym Afryce Południowej przez migrantów górniczych do Witwatersrand (Gauteng). Po raz pierwszy zbadana naukowo w 1917 roku przez brytyjskiego etnografa P. A. Wagnera, Moruba jest ściśle spokrewniona z tradycjami mankalu południowo-wschodniej Afryki, takimi jak czouba z Mozambiku i Njombwa. Historycznie grana po południu w cieniu przez mężczyzn, którzy obradowali nad dyplomacją pasterską, wojną i sprawami plemiennymi, gra posługuje się językiem głęboko przywołującym walkę i bogactwo pasterskie. W ostatnich dziesięcioleciach Moruba przeżyła dynamiczne odrodzenie kulturowe jako oficjalnie uznana rodima dyscyplina umysłowa, wspierana przez South African Sports Commission, Mindsports South Africa (MMSA) oraz programy szkolne Limpopo.

Plansza

• Rzędy/szeregi: Cztery
• Dołki w rzędzie: Najczęściej 12 (łącznie 48 dołków), choć układy wahają się od 4 do 36 dołków w rzędzie w zależności od liczby graczy i formatu drużynowego. Dołki (mekoti) tradycyjnie wykuwa się w ziemi lub rzeźbi w deskach drewnianych.
• Magazyny: Brak.
• Bity początkowe: Dwie sztuki na dołek (łącznie 96 kamieni na standardowej planszy 4×12). Sztukami są najczęściej gładkie kamyki rzeczne lub wysuszone pestki owoców marula, zwane mathlapa («bydło») lub tinkhomo («krowy»).
• Teritorium: Każdy gracz lub drużyna kontroluje wyłącznie dwa rzędy po swojej stronie planszy.

Jak grać

• Partia rozgrywana jest między dwiema osobami lub dwiema rywalizującymi drużynami, do udziału nawet w sześciu osobach; każda strona gra wyłącznie wewnątrz własnych dwóch rzędów.
• W swojej turze gracz podnosi wszystkie sztuki z dowolnego własnego dołka, który ma co najmniej dwa kamienie, i rozdziela je po jednym przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, do kolejnych dołków wokół własnej obwodnicy z dwóch rzędów.
• Jeśli ostatni kamień wpadnie do zajętego dołka, cała jego zawartość zostaje zebrana i ponownie wysiana dalej w dodatkowym okrążeniu sztafetowym w tym samym kierunku.
• Ruch siewu kończy się (kulala, dosłownie „sen"), gdy ostatni kamień spocznie w pustym dołku.
• Przemieszczanie pojedynczych bitów: gracz, który ma tylko pojedyncze bity, może je przesuwać, ale wyłącznie do pustego dołka bezpośrednio sąsiedniego.

Zbieranie

• Jeśli ostatni kamień okrążenia wpadnie do pustego dołka wewnętrznego rzędu gracza, a dołek naprzeciwko niego w wewnętrznym rzędzie przeciwnika zawiera kamienie, dochodzi do zbiecia wielostopniowego:
  • Wewnętrzne kamienie przeciwnika zostają „zabite" (tlaba, czyli „przebite").
  • Kamienie z wrogiego zewnętrznego dołka leżącego w dokładnie tej samej kolumnie zostają „zebrane" (tlola).
  • Wszystkie zabite i zebrane kamienie zostają trwale zdjęte z planszy.
  • Drugie zbicie bonusowe: dzięki udanemu atakowi gracz może dowolnie wybrać i opróżnić całą zawartość dwóch dowolnych innych wrogich dołków na terenie przeciwnika.

Koniec gry i zwycięstwo

• Gra kończy się, gdy teritorium gracza zostaje pozbawione wszystkich kamieni; gracz, który wciąż ma kamienie, zostaje ogłoszony zwycięzcą.
• Jeśli dokładna pozycja planszy powtórzy się bez pośrednich zbieć, gra zostaje ogłoszona remisem.

Uwagi

• Dziedzictwo wojenne i pasterskie: język i metafory odzwierciedlają etos pasterskiego wojownika: sztuki zwane są mathlapa («bydło») lub tinkhomo («krowy»), zabicie przeciwnej kolumny wewnętrznej to tlaba («przebicie / uderzenie»), a wymiotanie zewnętrznego dołka to tlola («złapanie»).
• Współczesny renesans: odrodzenie Moruba od 2003 roku jest częścią szerszego ruchu kulturalnego nastawionego na zachowanie tradycyjnego dziedzictwa afrykańskiego, obchodzonego podczas dorocznego Festiwalu Krajowych Gier Ludowych w Polokwane i Tzaneen, obok pokrewnych rozrywek takich jak Morabaraba i Diketo.
• Sasekani, Bolobedu, Phalaborwa, Letaba i Selwane pozostają głównymi ośrodkami gry klubowej na poziomie zawodniczym.
• Choć z powodu historycznych związków wojennich gra była tradycyjnie zarezerwowana dla dorosłych mężczyzn, współczesna wersja jest ceniona przez wszystkie pokolenia i obie płcie.

Source: Mancala World – Moruba

Wszystkie gry w mancala