En Gehé
Uhlobo lomdlalo: Two-team, two-row monumental mancala without stores — multi-lap relay sowing; an empty landing in one's own row captures the occupied opposite pit and the sowing seed, leaving the seed if the opposite pit was empty
Uhlolojikelele
I-En Gehé (ubuningi: 'n gehén) iwuhlobo lwesikhumbuzo lwe-mancala lwemigqa emibili oludabuka eLoitha naseKisonga Maasai enyakatho yeTanzania.Waziwa ngokukhethekile njengomdlalo wesigaba samaqhawe (morans), ngokwesiko wawudlalwa njengomncintiswano womphakathi phakathi kwamaqembu amabili amadoda ayisishiyagalombili ayebhunga ngokuhlanganyela kuwo wonke amasu;abesifazane babekhishwa ngokuphelele ekudlaleni.Imilando yamaMaasai ithi ukusungulwa kwalo mdlalo kudalwa nguSindillo, indodana yendoda yokuqala yasenganekwaneni uMaitoumbe, okuthiwa wayiqamba eminyakeni yakhe yokuhwalala ngemva kokuba efake uju ekudleni kwamaMaasai.U-Moritz Merker (1867-1908), oyisikhulu ku-Imperial Protection Troops (Kaiserliche Schutztruppe) yase-German East Africa eyaziwa njenge-ethnologist eyisisekelo yamaMaasai, washicilela i-akhawunti yokuqala yaseYurophu ye-En Gehé ngo-1904.
Ibhodi
- Imigqa/Amazinga: Two
- Imigodi emugqeni: 40–50
- Izinqolobane: None
- Imbewu ngomgodi ekuqaleni: 4 (requiring 320–400 counters in total)
- Inkundla yokudlala: Holes are scooped directly into the ground (each called en gurtóto, pl. 'n gurtót); each team commands one row (ol mátua, pl. el mátuan). Counters (os soid, pl. es soido) consist of small river pebbles or seeds of the ol gulangulu shrub (Caesalpinia bonduc).
Indlela Yokudlala
- Umdlali oqokiwe eqenjini elisebenzayo ukha zonke izinto zokubala emgodini oseceleni kwazo bese azihlwanyela ngayinye ngayinye ngokuphikisana newashi eduze kwethrekhi.
- Uma isibali sokugcina sihlala embobeni ehlala abantu abaningi, zonke izinto zokubala kuleyo mbobo ziyaphakanyiswa ukuze kuqhutshekwe nokuhlwanyela kwenye indawo (ukuhlwanyelwa kwe-multi-lap relay).
- Ijika lokuhlwanyela liphetha lapho isibali sokugcina siwela emgodini ongenalutho.
Ukubamba
- Uma isibali sokugcina sejika sihlala embobeni engenalutho kumugqa weqembu elinyakazayo, okuqukethwe kwembobo yesitha ephambene ngokuqondile kuyabanjwa.
- Uma imbobo ephambene inamatshe, kokubili lawo matshe kanye nekhawunta yokuqalisa kuyasuswa ekudlaleni.Uma imbobo ephambene ibingenalutho, akukho lutho olubanjwayo futhi isibali sokucupha sihlala sisendaweni.
Ukuphela Komdlalo Nokuwina
- Umdlalo uphetha lapho iqembu lingakwazi ukuhamba ngesikhathi salo.
- Noma yiziphi izinto zokubala ezisele ebhodini zifunwa ithimba elenze isenzo sokugcina.
- Iqembu elithwebule inani elikhulu lezibali liyawina;amaphuzu ahlanganisiwe aphumela ngokulingana.
Amanothi
- Ngamabhodi ahlanganisa izimbobo ezifika kweziyi-100 kanye nezinto zokubala ezingu-400, i-En Gehé imelela omunye wemidlalo yamabhodi yendabuko emikhulu kakhulu emhlabeni, edinga ukubona kusengaphambili okuhlangene okujulile.Umcwaningi waseMancala u-Ralf Gering ushicilele ucwaningo oludumile lokuphela komdlalo we-2×50 olubonisa ukuthi iNingizimu inganqoba kanjani okushodayo kwe-tempo engu-110+ ngokulandelana kwemihlatshelo yamaqhinga anembayo.
Source: Mancala World – En Gehé