En Gehé
Rodzaj gry: Monumentalna mankala dwudrużynowa i dwurzędowa bez magazynów — siew sztafetowy wielokrotnego okrążenia; wpadnięcie do pustego dołka własnego rzędu zbiera zajęty dołek naprzeciwko oraz właśnie wysiane ziarno, a jeśli dołek naprzeciwko był pusty, ziarno zostaje na miejscu
Zagraj w tę grę w przeglądarce
Przegląd
En Gehé (mnogie: 'n gehén) to monumentalny dwurzędowy wariant mankali wywodzący się z Masajów Loitha i Kisonga z północnej Tanzanii. Szczególnie znany jako sport klasy wojowników (morans), był tradycyjnie rozgrywany jako wspólny turniej między dwoma drużynami po ośmiu mężczyzn, którzy każdy ruch uzgadniali wspólnie; kobiety były ściśle wykluczone. Tradycja masajska przypisuje wynalezienie gry Sindillowi, synowi pierwszego mitycznego człowieka Maitoumbe, który wymyślił ją w latach swojej starości, po tym jak wcześniej wprowadził miód do masajskiej diety. Moritz Merker (1867–1908), oficer niemieckiej cesarskiej Kaiserliche Schutztruppe w Afryce Wschodniej i uznawany za twórcę badań nad Masajami, opublikował pierwszy europejski opis En Gehé w 1904 roku.
Plansza
- Rzędy/szeregi: Dwa
- Dołki w rzędzie: 40–50
- Magazyny: Brak
- Ziarna na dołek na start: 4 (wymagające łącznie 320–400 bitów)
- Pole gry: Dołki wykopuje się bezpośrednio w ziemi (każdy nosi nazwę en gurtóto, mnogie 'n gurtót); każda drużyna kontroluje jeden rząd (ol mátua, mnogie el mátuan). Bity (os soid, mnogie es soido) to małe kamyki rzeczne lub nasiona krzewu ol gulangulu (Caesalpinia bonduc).
Jak grać
- Wyznaczony gracz aktywnej drużyny zbiera wszystkie bity z zajętego dołka po swojej stronie i wysiewa je po jednym w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara wzdłuż toru.
- Jeśli ostatni bit wpadnie do zajętego dołka, wszystkie bity z tego dołka są zbierane, aby kontynuować siew w kolejnym okrążeniu (siew sztafetowy wielokrotnego okrążenia).
- Tura siewu kończy się, gdy ostatni bit wpadnie do pustego dołka.
Zbieranie
- Jeśli ostatni bit tury wpadnie do pustego dołka w rzędzie drużyny wykonującej ruch, zbierana jest zawartość naprzeciwko położonego dołka przeciwnika.
- Jeśli w dołku naprzeciwko były bity, to zarówno one, jak i bit, który wywołał zbicie, są usuwane z gry. Jeśli dołek naprzeciwko był pusty, nic nie zostaje zebrane, a bit wywołujący zbicie pozostaje na swoim miejscu.
Koniec gry i zwycięstwo
- Gra kończy się, gdy drużyna nie może wykonać ruchu w swojej turze.
- Wszystkie bity pozostawione na planszy są przejmowane przez drużynę, która wykonała ostatni ruch.
- Wygrywa drużyna, która zdobyła najwięcej bitów; remisujące wyniki dają remis.
Uwagi
- Przy planszach sięgających 100 dołków i 400 bitów En Gehé jest jedną z największych tradycyjnych gier planszowych na świecie i wymaga głębokiego wspólnego przewidywania. Badacz mankali Ralf Gering opublikował słynne badanie końcówki 2×50, pokazujące, jak gracz południa może nadrobić ogromne straty czasowe rzędu ponad 110 ruchów dzięki serii celowanych ofiar taktycznych.
Source: Mancala World – En Gehé