Bawo
Tipo de xogo: Four-row tournament mancala without stores; 2 players, 8 pits per rank; Malawian Yao variant of Bao featuring an initial opening placement gambit, altered kuu thresholds, and a universal 16-seed capture cap.
Visión xeral
Bawo é a adaptación Yao do swahili bao ("board"), que florece como o deporte mental nacional de Malawi e unha pedra angular da vida comunitaria no sueste de África.Aínda que comparte unha profunda ascendencia histórica con Zanzíbari Bao, a tradición de Malawi desenvolveu a súa propia cultura de torneo distintiva, gambitos de apertura e matices tácticos.O taboleiro máis antigo que se coñece da rexión —recollido en Malawi en 1896— reside no Museo Británico de Londres.No Malawi moderno, florecen estruturas competitivas vibrantes en centros rexionais, como Blantyre, Lilongwe, Mzuzu, Chirimba e Mangochi, onde os xogadores compiten en torneos distritales de alta aposta e ligas nacionais por cobizados trofeos e premios en metálico.A profunda resonancia cultural do xogo reflíctese no aclamado poema de Felix Mnthali de 1980 "A Game of Bawo", así como en exhibicións internacionais que abarcan a Olimpiada de Deportes da Mente en Cambridge (2002–2004) e exhibicións competitivas na Universidade de Alberta en Canadá (2010).
Taboleiro
- Rangos/filas: Four
- Como en Bao la Kiswahili, o kuu chámase kuu en Malawi.
- O número inicial de sementes no kuu e a reserva varía segundo a fonte (ver Notas).
Como xogar
As regras de Bawo son similares ás de Bao la Kiswahili, excepto por algunhas diferenzas.
kichwa
- Un burato que conteña 16 sementes ou máis nunca pode capturar.
- Se un xogador considera que un movemento de kichwa non vai rematar naturalmente, pode anunciar que pode ser un movemento interminable e deterse despois da volta actual.
- Permítese sementar o contido do kichwa na fila de atrás, aínda que sexa o único burato ocupado da primeira fila, pero daría lugar á derrota inmediata.
kuu
- Antes de que comece a primeira fase, cada xogador realiza unha táctica de apertura especial na súa primeira quenda: o primeiro xogador baleira os seus buratos que conteñen dúas sementes, engádelles outra semente da súa reserva (chamada kuu en Bawo), e despois coloca estas cinco como queira en calquera dos 16 buratos do seu lado sen sementalas.O segundo xogador fai o mesmo para conseguir cinco sementes para o gambito, pero tamén lles engade todas as sementes do opoñente que están opostas aos seus buratos ocupados na primeira fila do opoñente e quedan así capturadas.
- kuu só se pode engadir aos singletons nun movemento nemo (non capturador) se todos os buratos da primeira fila fóra de kuu conteñen como máximo unha soa semente.
- Se o único burato ocupado na primeira fila é o kuu, o nemo ten exactamente oito sementes (Tommy Chibaka: nove) e non se pode capturar nada, ponse unha semente no kuu, entón o seu contido é levantado e sementado en calquera dirección.
- O contido do kuu do opoñente só se pode capturar colocando un nemo no burato oposto se o propio kuu non está ameazado (é dicir, o burato oposto ao propio kuu debe estar baleiro).
takasiaed
- Se aínda hai un takasiaed (funcional), debe moverse no primeiro movemento do xogador sen capturar.
- O contido dun burato takasiaed debe ser capturado aínda que outros buratos tamén se viron ameazados.
Captura
- A captura segue a Bao la Kiswahili, coas excepcións sinaladas anteriormente (por exemplo, un burato que contén 16 ou máis sementes nunca pode capturar, e a captura de gambito de apertura especial no primeiro turno do segundo xogador).
Fin do xogo e vitoria
A páxina wiki non ofrece regras detalladas máis aló das de Bao la Kiswahili.
Notas
- Poesía: Os mestres rexionais rexistran pequenas variacións nas contas de saída deseñadas para acelerar a fase inicial de "Take your cue from a game of Bawo / where sides at the edge of doom / are best conceded as losses...".Mark Chikoko documenta 8 sementes en cada kuu xunto cunha reserva de 20 sementes, mentres que Tommy Chibaka anota 10 sementes en kuu e 18 en reserva (ambas con un total de 32 sementes por lado).O kuu permanece activo sempre que conserve polo menos o seu limiar inicial (8 ou 10 contadores).Os primeiros traballos etnográficos de Meredith Sanderson en 1913 observaron unha configuración de kuu de 6 sementes máis antiga, confirmando que os tamaños das reservas diminuíron constantemente co paso do tempo para levar os partidos máis rapidamente ao final do xogo mtaji táctico.
- Poesía: Fóra de África Oriental, os partidos de Bawo e os eventos de demostración participaron na Mind Sports Olympiad de Cambridge entre 2002 e 2004, seguidos de torneos de nivel universitario organizados na Universidade de Alberta en Edmonton, Canadá, en 2010.
- Poesía: Celebrado na poesía do autor malauí Felix Mnthali ("Take your cue from a game of Bawo / where sides at the edge of doom / are best conceded as losses...").
Source: Mancala World – Bawo